Mã đáo thành công

MÃ ĐÁO THÀNH CÔNG

Vừa đọc thấy một bạn hỏi là "mã đáo thành công" đúng hay "mã đáo công thành" đúng. Mình có lướt 1 bài trên báo Jungang của Hàn Quốc viết về câu này (https://www.joongang.co.kr/article/13514894 ), xin giới thiệu để các bạn cùng tham khảo.  Theo như câu chuyện ấy thì "Mã đáo thành công" là câu đúng. Mã không phải đối ứng cho Công.

-----

Bán đảo Sơn Đông, cực đông thành phố Vinh Thành (榮成), mỏm Thành Sơn (成山), là nơi gần bán đảo Triều Tiên nhất. Nơi đây, có tảng Hoa Ban Thái Thạch (花斑彩石) đầy hoa văn nhô lên sừng sững giữa biển khơi. Tương truyền, đó là khối thần thạch mà Nữ Oa dùng để vá trời, để lại làm vất trấn giữ giang sơn. Tần Thủy Hoàng sau khi thống nhất thiên hạ đã từng tìm đến đây, làm lễ bái thạch. Kỳ lạ thay, từ đó thiên hạ thái bình thịnh trị. Theo đó, thuật sĩ trong cung tên Từ Phúc (徐福) đã ca ngợi rằng: "Vạn mã thiên quân ngự trì đạo, Tần Hoàng bái thạch đắc thành công" (萬馬千軍御馳道 始皇拜石得成功/Muôn ngựa nghìn quân theo đường lớn, Tần Hoàng bái thạch được thành công). Điển tích "Tần Hoàng bái thạch" (秦皇拜石) về sau được Quan Hán Khanh (關漢卿), một người kể chuyện nổi tiếng đời Nguyên, chuyển hóa thành thành ngữ "Mã đáo thành công" (馬到成功) trong vở "Ngũ hầu yến" (五侯宴).

Thành công đến nhanh tựa ngựa phi, ý câu "mã đáo thành công" là thế. Như ngựa phi nước đại, vó câu không nghỉ, thành ngữ "Mã bất đình đề" (馬不停蹄/ngựa không ngừng vó) ý nói dù đã có thành tựu vẫn không ngừng tiến bước, cũng tương tự với "Tẩu mã gia tiên" (走馬加鞭/ngựa đang chạy lại thêm roi), ngụ ý đã thành công nhưng vẫn nỗ lực không ngừng.

Trong "Tạp thuyết" rất nổi tiếng của Hàn Dũ nhắc đến ngựa, ẩn dụ về chọn người:

"Đời phải có Bá Nhạc (伯樂; làm nghề tuyển ngựa) rồi sau mới có thiên lý mã. Thiên lý mã thường có nhưng Bá Nhạc thì lại không. Dù là tuấn mã cũng chịu nhục dưới tay kẻ nô lệ, chết chung trong máng cỏ với lũ ngựa thường, chẳng xứng được gọi là thiên lý mã.

Ngựa chạy được ngàn dặm, một bữa ăn hết cả đấu thóc. Kẻ cho ngựa ăn cũng chẳng biết nó có thể chạy được thiên lý. Tuy có tài chạy ngàn dặm, nhưng bụng đói, sức yếu, chẳng thể phát huy năng lực, còn chả bằng ngựa thường mong chi đến chạy ngàn dặm?

Không dùng phép tắc đúng đắn để thúc roi, không cho ăn để phát huy hết tài năng, lại cũng không hiểu được ý nghĩa tiếng hí của ngựa; vậy mà vẫn cầm roi tiến lên nói rằng: “Trên đời không có con ngựa ra ngựa.” Than ôi! Thật sự là không có ngựa hay sao? Hay là thực ra không biết nhìn ra ngựa?".

Sắp năm ngựa rồi. Chúc các bạn sang năm mới, như thiên lý mã gặp Bá Nhạc, được mã đáo thành công với khí thế "Mã bất đình đề".

Dương Chính Chức