Khi ngôn ngữ cất tiếng hoan ca

KHI NGÔN NGỮ CẤT TIẾNG HOAN CA

(Nghệ sĩ Piano/Violin Hoàng Tố Uyên Rose)

Nàng Tiên Cá Trong Thu – nửa cổ tích và nửa hiện thực: nàng tiên của Andersen trong vườn thu lấp lánh lá vàng rơi. Nàng tiên cá tượng trưng cho nỗi khát khao và sự không thể dung hòa giữa hai thế giới – biển cả và đất liền, những thứ rất đỗi quen thuộc và những điều không thể với tới. Còn mùa thu thì tượng trưng cho sự chín muồi, thời gian chảy trôi và cảm giác u hoài, xao xuyến. 

Trong ký ức và nhung nhớ, giữa Việt Nam, Đức và thế giới thi ca, tiếng nói trữ tình rất riêng được mở ra trong tập thơ đa ngữ này. Những bài thơ của Nguyễn Phương Thủy, được sáng tác bằng ba ngôn ngữ, kể về những cuộc gặp gỡ và chia ly, về những chuyển động kín đáo của tâm hồn.

Điều đặc biệt đáng chú ý là sự chân thật trong cảm xúc của những bài thơ. Chúng nói về nỗi đau, sự mất mát và cô đơn mà không rơi vào cay đắng. Ngay cả khi chia ly và buồn thương hiện diện, ngôn ngữ vẫn giữ được phẩm giá, sự ấm áp và khả năng nhận ra vẻ đẹp ngay cả trong những khoảnh khắc mong manh:

Chỉ có thơ em viết tặng cho đời

Chỉ có nhớ nhung chìm vào trong ngực

Và ký ức như bông hồng đã nở

Hương lặn vào tim, khói thở nghẹn ngào.

Một điểm mạnh đặc biệt của tập thơ nằm ở ngôn ngữ hình ảnh. Nhiều câu thơ tỏa ra một sức mạnh thi ca lặng lẽ, vang vọng rất lâu. Những hình ảnh giản dị mà đầy sức gợi.

Biển như một không gian của cuộc đời:

anh là vần thơ - viết đáy biển em.

Gió như tiếng nói của ký ức:

Ký ức là cơn gió

Cuốn con nằm trong nôi

Trăng như người bạn đồng hành của nỗi nhớ:

một nụ hôn sâu 

kéo trăng về

thăm thẳm 

em cài lên tóc

màu xanh

Một hình ảnh khiến ký ức trở nên hữu hình với cường độ gần như có thể cảm nhận bằng thân thể.

Đặc biệt có ý nghĩa là tác giả sáng tác thơ bằng ba ngôn ngữ và cũng tự mình thực hiện chuyển ngữ. Các bản tiếng Đức, tiếng Anh và tiếng Việt không đứng trong mối quan hệ giữa nguyên tác và bản dịch, mà là trong một biểu đạt thi ca bình đẳng của cùng một trải nghiệm sáng tạo. Mỗi ngôn ngữ đều gìn giữ cốt lõi của các bài thơ, đồng thời mang đến cho chúng một âm hưởng, một nhịp điệu và một thế giới hình ảnh riêng.

Chỉ một câu thơ cũng cho thấy rõ một cảm xúc có thể vang lên khác nhau như thế nào trong ba ngôn ngữ:

Tiếng Việt – giàu nhạc tính và cảm xúc:

Em tìm anh / Tìm anh mải miết

Tiếng Anh – trực tiếp và cởi mở:

I search for you / search for you tirelessly

Tiếng Đức – cô đọng và trầm tư:

Ich suche dich / suche dich unermüdlich.

Như vậy, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện của thi ca mà chính nó cũng trở thành chủ đề của thi ca. Cảm xúc được kiến tạo lại. Chính sự đa thanh này đã mang đến cho tập thơ tính độc đáo và sức hấp dẫn riêng.

Các chương Tình, Nỗi Đau, Mơ và Ảo, Cội Nguồn tạo nên một hành trình cảm xúc, khởi đầu từ sự mở lòng của trái tim, qua mất mát tới khát khao, tới hy vọng và cuối cùng là tái sinh.

Tập thơ chủ ý lựa chọn những âm điệu nhẹ nhàng – và chính đó là sức mạnh thực sự. Khả năng biến điều bình dị thành thi ca; sự bền bỉ của ký ức và niềm tin rằng, những vần thơ có thể tạo nên sự gắn bó ngay cả khi con người cách xa nhau:

Con yêu bố

Thơ con là sức mạnh

Nối ngàn xa

Vơi vạn nỗi sầu

Nhờ đó, những bài thơ trở thành một nơi gặp gỡ – giữa các ngôn ngữ, giữa con người với con người và giữa những miền khác nhau của trái tim.

Tóm lại, tập thơ này không kể một câu chuyện tình yêu, mà là về đời sống của chính những cảm xúc. Tình yêu ở đây hiện lên như một điều luôn biến đổi: nó hóa thành ký ức, chuyển thành nỗi nhớ và luôn tìm được hình hài mới trong ngôn ngữ. Từ đó hình thành một vũ trụ thi ca, một vũ trụ  không ngừng tự làm mới mình và luôn đồng hành cùng người đọc, vượt xa trang sách cuối cùng.

Munich, 30.06.2026 

Hoàng Tố Uyên Rose