“Thả gió qua sông” – Thả được không Hiếu ơi?

“THẢ GIÓ QUA SÔNG” - THẢ ĐƯỢC KHÔNG HIẾU ƠI?

(TS. Đào Thanh Bình)

Tôi đọc “Thả gió qua sông” của Trương Minh Hiếu, một Búp Em trong nhóm các nhà văn Búp trên cành năm xưa và Nhà Búp hôm nay vào một ngày mưa, từ 10 hôm trước. Đọc thêm lần nữa trong những ngày bão lụt khi nhà của tôi thành ốc đảo, cách đây một tuần, rồi cứ chơi vơi ở đó. Giông bão đã tan, mưa đã tạnh, nước đã rút, nhưng tôi vẫn không muốn bước ra, cứ vẩn vơ, bối rối trong những vần thơ của Em, đợi nắng lên, nắng lên thêm chút nữa. Hôm nay 22/9/2026, một ngày trời đẹp sau bao ngày âm u, tôi ngồi đây, cho cảm xúc chậm lại, từ từ gỡ từng câu thơ bám dính, với hy vọng viết được điều gì đó, mạch lạc cho Hiếu và “Thả gió qua sông”.

Với tôi, Thả gió qua sông - tiếng thơ dịu dàng, đằm thắm, vừa mang hơi thở hoài niệm cổ điển, vừa mang nét cô đơn, trăn trở của con người hiện đại trước thời gian, duyên phận và tình yêu.

1. Thơ Minh Hiếu, bài nối bài như là hơi thở. Nếu chỉ đọc sơ, đọc lướt, thật sự rất khó nhìn ra “cấu trúc” hay phân đoạn. Những bài thơ nối vào nhau tự nhiên theo mạch không gian, thời gian và tâm trạng, tuần hoàn, có sự kết nối chặt chẽ giữa cảnh vật bên ngoài với thế giới nội tâm trong nhà thơ.

Mạch không gian theo bước chân của Hiếu – một CEO thành đạt trong ngành bảo hiểm, di chuyển từ cảnh sắc làng quê truyền thống (sông Hồng, bãi ngô, bến đò, vườn hoa, rào quê) đến những không gian đô thị hay những miền đất mới, đất lạ, hiện đại (Hạ Long, Nha Trang, Mỹ Khê - Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Hà Lan). Điều đặc biệt là, không gian trải rộng, vươn xa theo bước chân CEO nhưng luôn được thu hẹp lại, để trở về trong một khoảng riêng tư lãng mạn của một thi nhân: góc cà phê, khoảng sân, bãi cỏ xanh, dòng sông quê, căn phòng đêm đông… và nhiều hơn nữa.

Mạch thời gian của Mùa và Tuổi khiến cho không gian thơ Minh Hiếu được nhân lên với đủ bốn mùa và chặng dài 60 năm cuộc đời. Thời gian trong thơ Minh Hiếu không chỉ là sự vận động của thiên nhiên mà là sự trôi chảy của kiếp người, từ khi tóc còn xanh đến lúc "tóc sương", "bạc đầu".

Cùng với mạch không gian và thời gian ấy, chính là mạch tâm trạng. Mạch tâm trạng trong “Thả gió qua sông” có sự vận động liên tục, với đủ cung bậc, nhịp độ: động – tĩnh, nhanh – chậm, dữ dội – dịu êm, ồn ào – lặng lẽ… Đi từ những ngập ngừng, thổn thức ban đầu (Thả gió qua sông, Bâng quơ lại nhớ một ngày) qua những dằn dặt, xót xa (Bao giờ trả hết cho nhau, Đêm qua gió nấc bên rào) cho đến sự buông bỏ, gạn đục khơi trong để tìm lại sự bình yên, thảnh thơi trong tâm hồn (Cho nhau cầm lấy thật thà, Tìm mình ở giữa nhân gian). 

Lần đầu đọc, tôi đã hỏi Minh Hiếu một câu rất trực diện: “Em có mối tình đơn phương nào không mà trăn trở nhớ nhung, trào sôi rồi im lặng thế?”. Em trả lời chân thành và rất nhẹ: “Đàn ông mà chị! Cũng lãng đãng mây gió… và cứ … “mượn hơi người để thở”… cũng có khi… “đứng nhìn mà đau” đó chị”. Điều đáng quý ở chàng trai Minh Hiếu chính là ở đó, mỗi khi yêu xa, yêu một mình, ngay cả khi “đứng nhìn mà đau”, mỗi khi cảm xúc trào lên, xáo trộn cả những giấc mơ, thì Minh Hiếu vẫn luôn để cái Đẹp và sự Nhân văn vượt lên tất cả.

2. Với Thả gió qua sông, Trương Minh Hiếu sử dụng thể thơ truyền thống là lục bát và đã rất thành công.

Thể thơ Lục bát nhịp nhàng, giàu nhạc tính, đậm đà chất ca dao, dân ca là sự lựa chọn phù hợp với điệu hồn của tập thơ. Lục bát trong thơ Minh Hiếu không bị gò ép mà tự nhiên như hơi thở, ngọt ngào nhưng ẩn chứa chiều sâu triết lý. 

Khi để tâm vào lựa chọn tiêu đề, gieo vần linh hoạt và kết hợp dấu thanh (đặc sản của tiếng Việt) để diễn đạt những cảm xúc dồn nén hay những trầm lắng, suy tư của con người trước nhịp sống hiện đại, lục bát của Minh Hiếu vừa uyển chuyển linh hoạt, vừa vững vàng, khúc triết (Cà phê một mình, Hồi sinh chiếc lá trong mưa, Gọi cát trắng, Những mùa cỏ xanh, Viết trong ngày cuối năm…).

3. Điều mà bất cứ ai đọc thơ Minh Hiếu nói chung và “Thả gió qua sông” nói riêng đều nhận ra đó là chất riêng của Nhân vật trữ tình – Chàng trai yêu Trương Minh Hiếu. 

Đó là một tâm hồn nhạy cảm, luôn khắc khoải với đời, với người - một kẻ sĩ đa tình, “đa mang".

Đó là con người hoài niệm và thủy chung, luôn ngoái nhìn về "ngày xưa", về "bến cũ", "ngõ làng", nuối tiếc những dại khờ, lỡ hẹn của tuổi trẻ.

Đó là kẻ độc hành cô đơn nhưng ấm áp, luôn nhận phần ướt gạt, phần đau đớn về mình: “Mà mưa là mưa của trời/Người thì ướt một, tôi mười lần hơn”. Dù đối diện với "biển vắng", "đêm đông" hay sự ly tan, nhân vật trữ tình không oán giận mà chọn cách đối thoại nhẹ nhàng với chính mình, với gió, trăng, lá cỏ.

Đó là, một tâm hồn giác ngộ và bao dung, trải qua bao dâu bể, vẫn nhìn người, nhìn đời bằng ánh mắt vị tha, hướng tới sự tự tại, "gạn đục khơi trong" để gìn giữ lấy chút tình người lóng lánh.

4. Cảm xúc chủ đạo, bao trùm toàn bộ tập thơ là nỗi xót xa, hoài niệm về duyên phận dở dang hòa quyện với khát vọng bình yên và tình yêu chân thành. 

Nỗi buồn trong “Thả gió qua sông” mang màu sắc thiền định. Buồn nhưng không bi lụy, không tuyệt vọng. Nỗi buồn như dòng sông chảy lặng lẽ, như giọt sương đọng trên nhành cây, giúp con người nhận ra giá trị của sự thật thà, buông bỏ sân si. 

Có sự khắc khoải trước thời gian, "sợ" thời gian trôi nhanh, "tiếc" những khoảnh khắc chưa kịp trao nhau trọn vẹn tình cảm. Có nhiều hơn cả là tình yêu thiên nhiên và kiếp sống, nhìn đâu cũng thấy sự sống và tình cảm: từ chiếc lá rời cành, hoa xoan tím, bãi cỏ mướt xanh đến thân phận con cò dãi dầm mưa nắng.

5. Trong Thả gió qua sông, những câu thơ tình yêu khá hay và đắt giá, giàu hình ảnh, đong đầy xót xa nhưng cũng rất đỗi dịu dàng và đặc biệt tinh tế.

Đây là sự e ấp, vương vấn của buổi ban đầu: Bởi hoa chẳng hẹn chẳng chờ/ Nên bươm bướm cứ lập lờ qua song  (Thả gió qua sông)

​Hay: Chỉ là một thoáng mưa bay/ Mà đằm vai áo, mà say mắt buồn (Chỉ là một thoáng mưa bay)

Đây là nỗi hi sinh, sẵn sàng nhận phần thiệt thòi trong tình yêu: Mà mưa là mưa của trời/ Người thì ướt một, tôi mười lần hơn  (Chỉ là một thoáng mưa bay)

Đây là sự rung động bao dung, thấu cảm:

Trót đa mang chút xanh rì

Kiệt cùng màu mỡ đất vì lá thôi

Chạm vào chiếc lá em ơi

Nghĩa là tôi chạm vào tôi phút này

       (Chạm vào chiếc lá)

Đây là nỗi dằn vặt về nợ duyên và thời gian: Bao giờ trả hết cho nhau/ Nợ duyên, nợ phận, nợ màu nhớ nhung (Bao giờ trả hết cho nhau), 

Hay: Một lần cũng đủ những khi/ Một đời thiếu một, còn gì là vui (Muộn màng mồng tám tháng ba).

Và đây là khát khao gắn kết trọn đời: Cuộc đời có được là bao/ Một lần gần, để có nhau ngàn lần (Lại gần ta để có nhau).

Và đây nữa, sự nuối tiếc âm thầm, lặng lẽ: Chiều về tiếc nắng ban trưa/ Em đi xa thế ngỡ vừa ngang qua (Chiều về qua ngõ tháng ba)

”Thả gió qua sông”, thực sự là một khoảng lặng trữ tình quý giá. Mỗi khi trời mang gió về, tâm hồn thi sĩ lại trào lên bao nỗi niềm. Mỗi cơn gió (dù là gió thoảng) cũng là một nỗi niềm. Và Trương Minh Hiếu chọn thả gió qua sông, để trái tim Người, trái tim Thi nhân trong CEO được tự do, vào đúng lúc đó, dù trong đời thực, trong trí tưởng tượng bay bổng hay trong mơ. 

Và tôi, cũng như bao bạn đọc yêu mến của nhà thơ được thấy mình nơi ấy, trong sự thấu hiểu nhân sinh sâu sắc mà Trương Minh Hiếu dành cho Người, cho Đời.

Hà Nội, giữa mùa thu chín, thân tặng Minh Hiếu đôi lời cảm nhận. “Thả gió qua sông”, thả được không, Hiếu ơi?!