Thơ Bùi Lan Anh - nguồn chảy lắng xanh giữa hai dòng tìm kiếm

THƠ BÙI LAN ANH – NGUỒN CHẢY LẮNG XANH GIỮA HAI DÒNG TÌM KIẾM

(Đọc “Lá hát” – Tập thơ của Bùi Lan Anh, NXB Văn học, 2026)

Nhà thơ KIM CHUÔNG

Nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình

Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Thái Bình

Vào thu Bính Ngọ 2026 này, chúng ta thật sự vui, chúc mừng Bùi Lan Anh – Một “thành viên” của các “Nhà văn Nhóm Búp” đã “trình làng” tập Thơ mang tên “Lá hát”.

Tôi nghĩ, với ấn phẩm văn chương, “viên ngọc quý” của Bùi Lan Anh, của cả “gia tài Nhà Búp”, lẽ ra đã có mặt sớm hơn trên văn đàn Thái Bình, văn đàn rộng lớn của đất nước, từ hàng chục năm về trước. 

Bởi, cách đây gần năm mươi năm, từ mùa hè 1977 - Bùi Lan Anh đã trở thành một “Nhà văn nhí” được Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình mời về tham dự “Lớp đào tạo, bồi dưỡng các em thiếu nhi có năng khiếu sáng tác văn học” của tỉnh.  

Bởi, khi mới mười tuổi tròn, Bùi lan Anh đã sớm bộc lộ năng khiếu sáng tác, để rồi, có tới năm năm liền (1977 – 1982) Bùi Lan Anh được “ngự” trong “Ngôi đền thiêng văn chương” của Hội Nhà văn của tỉnh, được “nấu Sử sôi Kinh” luyện rèn nghiên bút, và có nhiều bài viết được các báo chí trung ương và địa phương thường xuyên đăng tải.

Bởi, ngay từ thuở ban đầu tơ non ấy, Bùi Lan Anh đã giành được một trong những giải thưởng cao trong “Cuộc thi sáng tác Thơ” của tổ chức UNESCO, mang tên “Trẻ em nói với trẻ em”.

Bởi, trong suốt những năm đang là một sinh viên  của Khoa Văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Rồi Khoa Báo chí, Phân viện Báo chí tuyên truyền Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. Rồi, cả đời làm một cây bút nữ trong vai “phóng viên báo chí”. Rồi, Phó Trưởng phòng Biên tập của một cơ quan (Đài Phát thanh - Truyền hình) của tỉnh với rất nhiều chuyên mục và thể loại được thử thách, trải nghiệm…

Bởi, hai “Đỉnh” cao giành được, hai dấu mốc liên tiếp gối nhau, khẳng định tài năng của một người cầm bút, ở hai cuộc thi khi tuổi còn rất trẻ, mà Bùi Lan Anh đã làm nên cái tên ngời sáng trong “Kim bảng danh đề”. Đấy là, sau bài thơ “Cây Hồng” cho “Thi sĩ nhí” tại cuộc thi Thơ và Văn xuôi của một tổ chức quốc tế. Rồi nữa, Truyện ngắn “ Hắn và tôi”, bài thơ Lục bát “Chuyện xưa” cho nữ sĩ xinh đẹp, khi tuổi vừa đôi mươi, tại cuộc thi sáng tác khá sôi động và “sang” mang tên “Tác phẩm tuổi xanh”… do Báo Tiền phong tổ chức.

Thành tựu ấy, vậy mà, “Lá hát” - tập thơ của Bùi Lan Anh đến tận năm nay mới được diện trình, có thể coi là muộn mằn. Là chậm, đó chăng? Nhưng, với văn chương, đâu kể ngắn dài, sớm muộn? Mà, cái Đích, cái Gốc rễ muôn thuở của văn chương, là Thơ Hay, Thơ Hữu ích, Thơ thực sự ngự trị lâu dài trong trái tim người đọc mà thôi.

Có lẽ, từ ý thức, “tự thức” ấy, Bùi Lan Anh không vội vã. Nữ thi sĩ cứ cần mẫn, thầm lặng ươm gieo và chăm chút cho mùa chín thơm “hương sắc thơ mình”, nhất là phút tuổi đời đã “ngũ thập tri thiên mệnh”, buổi “Thơ ca đang kết trái, đơm hoa”.

Hơn 15 năm phụ trách lớp “Đào tạo, bồi dưỡng các em có năng khiếu sáng tác văn học ở Thái Bình”, trong gần hai trăm “Nhà văn nhí” đi qua lớp học, trong tôi, Bùi Lan Anh luôn là người có cá tính riêng biệt. Lan Anh thông minh, xinh đẹp, mạnh mẽ và quyết liệt trong cư xử, công việc; chân thành và nồng đượm trong tình bạn, tình đời. 

Còn nhớ, buổi Lan Anh tốt nghiệp Khoa văn, Khoa Báo chí, chuẩn bị về làm Phóng viên ở Đài Phát thanh và Truyền hình của tỉnh. Cô gái sinh ra và lớn lên trên thành phố Thái Bình với mỹ mạo yêu kiều, với dáng vẻ văn nhân giàu mộng mơ, quyến rũ, Bùi Lan Anh giống như ngọn lửa mát lành, nhưng luôn sẵn chứa sức bùng nổ, sức dạt dào, sức cháy. Lan giới thiệu: “Nhờ “Bến mở” ban đầu là Hội Nhà văn Thái Bình, Bùi Lan Anh sắp trở thành “đồng nghiệp, những người cầm bút” với các bác, các chú, các văn nghệ sĩ khả kính trên mảnh đất quê nhà”. Bùi Lan Anh dự cảm và lo, về Đài, “Công việc làm báo sẽ lấn át thời gian dành cho sáng tác. Thơ với em, viết sẽ khó khăn hơn, sẽ ít đi chăng?”.  

Tôi chúc mừng và khuyên Lan Anh: Báo chí và thơ không “mâu thuẫn”. “Người làm Báo” có lợi thế. Nhà báo là “Người phong lưu”, “Người giàu”, Người có cả “Mỏ lộ thiên”, cả kho tàng “Hiện thực” nóng bỏng của đời sống xã hội ở rất nhiều cuộc “Đi và Gặp”, ở “Diện kiến - Đối thoại”, ở thế giới  khách thể sẽ đem về cho Người viết “Một Thế giới hồn mình” – Thế giới của “Đại mộng”. Thế giới của những vệt loang, mang bao nhiêu “cái Biết”, bao nhiêu cái “Liên tưởng – Nghĩ suy”…. Và “Khoảng trống”, “Khoảng lặng” ấy sẽ làm nên “Mắt bão”, làm nên bao nhiêu kim cương, bao nhiêu nham thạch nén dồn, làm nên phút thơ ca đòi hỏi sức cháy, sức trào tuôn trong nhu cầu giải thoát… 

Làm báo, lao động với văn xuôi nhiều hơn trong phát hiện, đào tìm và cống hiến, nhưng với Bùi Lan Anh - “Nữ Nhà báo” mang trái tim Thi sĩ này vẫn nặng lòng, vẫn trở trăn, ám ảnh trong thẳm sâu  “góc hồn dường như không phút yên bình” với “Nàng thơ” đầy “ma mị và thần diệu” nhiều hơn. Bởi, hồn “không phút yên bình”  nên Thơ luôn bỏ bùa mình. Thơ luôn neo bám trong mình. Thơ như “giọt nước Thánh” lạ kỳ, không hiểu từ đâu, từ cõi trời nào, từ phút giây nào, bỗng lạc về mình, mà không dễ giải thích trong cái cụ thể mà mơ hồ, mà mong manh, mà lạ…

Thì, cứ lần tìm theo Bùi Lan Anh, theo “Lá hát”, theo dấu vết nhà thơ mà “cảm”, mà “ngộ”. Quả tình, Bùi Lan Anh luôn lung linh, quyết liệt. Bùi Lan Anh cũng dễ đắm say và run rẩy thế này:  

“Nhỏ nhoi giữa một đất trời 

bao la đến thế nên đời phù du 

Em như chút nắng cuối thu 

Tan vào mùa rộng mà như chưa vàng”  

Đấy là, trạng thái của nhà thơ trước diện kiến một bóng dáng “thu sang” nào đó. Có chút gì mong manh trong da diết, bâng khuâng, trong cái ngơ ngác, soi mình. 

Ở đây, cái hay là “thi ảnh”, là cách nói “khi thu sang”. Khi ta đã tan vào thu rộng, mà sao ta vẫn “chưa vàng lên” được? Và, “chưa vàng” kia, là gì kia chứ? Là nỗi niềm có chi xa xót? Hay, là chi trong chút lỗi lầm? Chút ngùi ngùi nơi ngóng trông, cảm thương, hẹn đợi? 

Vâng. Không mang trong mình trái tim thi sĩ, không có vũ trụ nhập hòa ba cõi “Thiên – Địa – Nhân” ở góc hồn người, Bùi Lan Anh sao có được những câu thơ “thăng hoa” viết về thu như thế. 

Đấy là một “gam tâm trạng”, khi cuồng say, khi dâng trào, khi dồn lắng, khi “trực giác”, khi “linh giác”, khi thính giác, vị giác… khi tất cả cảm quan đều kết tụ dội về. 

Và, đây là Bùi Lan Anh trong tinh tế nơi cái “Nghe” trong “Đêm mưa” nào đó.

“Mưa ơi ta thức cùng mình

Lanh tanh mưa rót rượu tình vào đêm

Lòng như một chiếc chăn êm

Gói bao thu trước vào đêm thu này”

Hoặc, đây là cái “Say”, cái mê cuồng, có chút gì xa xa xôi trong cái “Nhìn” tiếc nuối:

“Anh ngồi ngắm hết em chưa

Những môi những mắt như vừa mới quen.

Giọt này uống nốt đi em

Nắng chiều vàng thế ai đem đi rồi.

… 

Chuyện xưa - xưa lắm một thời

Còn đâu quán vắng với người tôi yêu”

Những câu thơ trên, một thời những bạn bè Lan Anh, những bạn trẻ sinh viên, những người đang yêu, thường ngâm nga, ra rả đọc cùng nhau khi tâm tình, hẹn đợi. 

Với tất cả “Thế giới quan”, tất cả cảm quan được bước vào thơ trong thi pháp chọn lựa, thơ Bùi Lan Anh của một “cõi hồn Say”. Đây là, cái Say nơi cái Nhìn, cái Thấy và “cái Nghe” trong “Đêm tương tư”, trong cơn say còn thảng thốt, còn bần thần, chưa tỉnh:

“Canh ba một tiếng sấm rền

Rơi như thảng thốt vào miền bơ vơ

Oằn mình cây trút lá khô

Sáng ra một thảm tương tư bên thềm”.

Cây lá tương tư? Hay chính hồn người đã đắm chìm trong “Lễ cưới” hồn mình với thiên nhiên kia vậy? Để đây nữa, khi bàn tay bóc và ngắm tờ lịch trên tường đi qua mỗi ngày, “Bùi Lan Anh và Thơ” vẫn là tâm tưởng và trạng thái tâm tình ấy. 

“Sáng lạnh... 

bìa lịch trơ xương...

Ngày cuối ngập ngừng trong bàn tay thiếu phụ

trong ký ức xếp dần đầy xưa cũ

trong gương soi những hôm nay

Nâng niu ngày tháng của riêng mình

mặc cho ngoài kia gió dông vần vũ

giữ cái vẹn nguyên và giữ những gì chưa đủ...

an nhiên treo lên tường 

một ngày mai

“Thơ Bùi Lan Anh” là thơ Say. Nhưng nhiều khi là cái “Say” trong “Tỉnh”. Cái trầm tĩnh, cái không ồn ào. Cái se sẽ, xa xa. “Cái Nghĩ” lấn trùm “Cái Cảm”. 

Ví như: 

“Một ngày thu nắng

Chấp chới những cánh chim xa

Về nguồn cội

Đất cha vạm vỡ luống cày 

Sông mẹ căng sóng

Lúa non ngậm đòng

Những mái tranh thơm mùi nhung nhớ

Chim về xây tổ…”

Đây là những nét trạm trổ, nét phác thảo trong bài thơ “Làm tổ”. Vâng. Là những gì trước “nhỡn tiền chi sự”. Trước cái đang ùa vào hồn ta, “Làm tổ” trong ta nơi cuộc sống thường nhật. Để rồi, “Nỗi nhớ như lông ngỗng lã chã/ Đánh dấu ngày trở lại…”. Để rồi, một ngày nào xa kia, ai ơi? Bạn bầu ơi? Tất cả sẽ: 

“Dệt tháng năm, dệt yêu thương, dệt xa ngái

những sợi tình mình nợ nhau

Xây hối hả

…  trong chiều”…

Thơ Bùi Lan Anh không dữ dằn, nổi loạn. Không tự tố lên những bi kịch, muộn phiền. Thơ quan tâm đến những mảnh nhỏ của tâm tình, của cuộc sống nơi quen gần, bình dị. Ví như: Một “Quán xưa” nào đó nơi ta ngồi tri kỷ, một “Rặng liễu”, một “Đêm hè trên biển”, một “Mùa Đông trên phố”, một nét “Trăng thu”…; Hay, một “Bông Sen”. Hay, một buổi thưởng “Trà”. Hay “Một người đàn bà đồng nát” Hay, tiếng kêu trước thiên nhiên trong những trận tàn phá điên cuồng của bão lũ miền Trung…  

Điều dễ cảm, dễ nhận thấy ở “Thơ” của Nhà thơ này là: Bùi Lan Anh và Thơ - “Một nguồn chảy” luôn đi giữa đôi bờ tìm kiếm.

Đó là, viết về cái gì? Viết về cảnh sự, cảnh huống nào, Bùi Lan Anh cũng luôn bám chặt ngoại giới, bám chặt “Hiện thực – Ngoài Ta”. Để rồi, từ dòng chảy, từ một tầng, là “cái Có” của cuộc đời, là quặng, là đất đá, là trụi trần, xương xẩu… Khi bước vào thơ, sẽ luôn được đãi lọc, được lặn chìm, được kết tinh, được bay lên từ rung cảm tự hồn người với sức tư duy qua tái tạo và sáng tạo của Bùi Lan Anh – Một Thi sĩ đóng vai trò chủ thể.  

Và, đây là minh chứng, khi Bùi Lan Anh và Thơ tựa vào “Trực giác” để có những câu thơ “Thi nhãn”, thơ đẹp trong tạo hình, trong thi ảnh, thi liệu. Trong “Đêm hè quê biển”:  

“Bầu trời như cái bánh đa

Trăng là hạt gạo, sao là vừng thơm 

Gió ngoài biển thoảng mùi hương 

Làm cho mặn cả giọt sương đêm hè” 

Đấy là tầng nổi của nét vẽ bề mặt. Để có được tầng chìm qua tư duy, liên tưởng, Bùi Lan Anh luôn biết hướng thơ về “cõi Hoài nghi”, cõi mở ra vệt loang thấm, đặng làm thơ sâu hơn, vọng vang hơn ở một tầng “Nhận biết”.  Ví như, sau khi tả giọt mưa trong cái Nghe, cái Nhìn là thế, thì, “thông điệp” với chính hồn ta, và đây mới là điều ta “tỉnh thức”:  

“Lòng như một chiếc chăn êm

Gói bao thu trước vào đêm thu này”

Hoặc, trong đêm ngắm “Trăng thu”, điều ta nhận ra sau bao nhiêu tự vấn: 

“Em lọc những ưu phiền bụi bặm     

Tinh khiết bao dung

Có một tiếng nhạc dịu dàng

Dắt ai vào miền nhớ… “

Hoặc: 

“Mùa đông trong ngõ nhỏ 

Hun hút những nỗi niềm

Chỉ nụ hôn góc phố

Thắp một đóa nhân duyên”  

Không đao to, búa lớn. Không gồng mình bám vào những dị kỳ, xa lạ trong ngẫm suy, triết thuyết. Trên đôi dòng “Cảm xúc trữ tình và đằm thắm; tư duy thoáng nhẹ mà sâu”… Và, cứ trên đôi dòng ấy, Bùi Lan Anh cứ êm ả, trong xanh dẫn thơ đi đến bến bờ khép lại, để trụ về “những câu thơ dễ lưu trong con tim ta nhớ”. Có thể ví như, khi gặp người thầy trong một bài giảng về thân phận Nàng Kiều: 

“Lệ Tố Như chảy vào thơ

Kiếp con người một giấc mơ não nùng

Thương thay chiếc bách giữa dòng

Thôi Kiều đừng nấc để lòng ai đau”

Hoặc, khi đứng trước phế tích, trước biến thiên của một dòng tộc từng một thời vang danh trong lịch sử:  

“Một dòng họ qua, một vài thế kỷ qua

Chỉ cỏ cây còn ở lại 

Mềm như một ánh mắt lá răm…”   

Hoặc:

“Ngỡ cầm sắt chốn tha hương 

Ai ngờ xa cách trùng dương dặm dài 

Qua vườn lá gió còn đây

Mà người mỗi nẻo bụi dầy thời gian”

                       (Tình Quân vương)

Hoặc:

“Sợi len màu gầy guộc

Vắt một hoàng hôn loang”

Hoặc: 

“Người trong khung ảnh cũ 

Hồn mênh mang trong chiều”

Với Bùi Lan Anh, với “Lá hát”, với dung lượng thơ tập hợp đủ làm nên một “gương mặt thơ”, với giọng điệu trữ tình, đằm thắm, với cảm xúc trong lành, tươi tắn và “Duyên”.  

Với giá trị “Phản ánh”, với bên cạnh luôn là giá trị “Phát hiện”, giá trị “Hữu ích”, giá trị “Tụ về” và đem đến cho ta một “Tình yêu - với Nguồn yêu thương - Nhân ái” đượm nồng.

Bùi Lan Anh - Nữ Thi sĩ quý yêu, xứng đáng là một trong những gương mặt tiêu biểu của đội ngũ “Các Nhà văn Nhóm Búp”, đội ngũ “Thi sĩ đương đại” trên thi đàn rộng lớn của Đất Việt chúng ta.

Ecopark – Văn Giang, 2026

Kim Chuông