Nương bóng đại thụ

Nương bóng đại thụ
Ngày 26/10/2026, Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh tổ chức Tọa đàm Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 - 24/10/2026).





NƯƠNG BÓNG ĐẠI THỤ

(Thái Văn Sinh)


Ngày 26/10/2026, Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh tổ chức Tọa đàm Kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 - 24/10/2026).


Ông là cây đại thụ của Văn hoá Xứ Nghệ, nhắc đến ông hầu như giới nghiên cứu Văn hoá Xứ Nghệ cả nước ai cũng biết. Cũng chính vì thế khi làm Tổng Biên tập Tạp chí Văn hoá Hà Tĩnh, khi chủ biên xuất bản các cuốn sách về Hà Tĩnh, khi công bố các bài báo, các đề tài khoa học… nghĩa là các hoạt động liên quan đến Văn hoá, nhiều người thường lầm tưởng tôi là con của cụ Thái Kim Đỉnh. Sở dĩ có cái sự nhầm lẫn đó vì tôi là dân Đức Thọ, có họ Thái (Thái Văn Sinh) lại làm nhiều việc liên quan đến sách vở, văn hoá.


Chuyện thật mà như đùa, năm 2015, có học giả khi gặp tôi đã hỏi: “Ông cụ nhà chú có còn khoẻ không, nghe nói mắt mũi dạo này kém lắm rồi à?”. Tôi ậm ờ: “Khoẻ, khoẻ ạ”, không dám nói thật vì nếu nói ra thì sợ người hỏi sẽ xấu hổ. Ơ hay, bố tôi mất từ 1991 mà còn hỏi vậy là có nhầm lẫn gì chăng? Sau tìm hiểu mới biết vị giáo sư đáng kính ấy nhầm tôi là con cụ Đỉnh. Tương tự, đã có rất nhiều người gặp tôi cứ hỏi có phải con, cháu, họ hàng của cụ Đỉnh không? Những người đó cứ đinh ninh rằng tôi chắc chắn có “dây mơ, rễ má” với cụ. Có lẽ chính vì thế mà nhiều hoạt động nghiên cứu, viết lách của tôi được ủng hộ rất tốt. Nhưng thực ra tuy ở cách nhau một cánh đồng, cùng mang họ Thái nhưng giữa tôi và cụ Đỉnh không hề có bất kỳ liên hệ huyết thống nào. Nói nương bóng đại thụ là vì thế.


Tôi gặp nhà nghiên cứu văn hoá Thái Kim Đỉnh lần đầu là vào hè năm 1993, khi ở Huế về phép tìm tư liệu người về cha quá cố. Duyên hạnh ấy đã mở đầu cho mối tâm giao suốt gần 20 năm về sau, khi tôi có nhiều năm gắn bó với cụ qua Tạp chí Văn hoá Hà Tĩnh.


Tôi đã học hỏi nhiều về cụ qua những lần tiếp xúc để hỏi về tư liệu hoặc làm việc chung. Đặc biệt nhất là gần 4 năm tham gia cùng cụ và cụ Võ Hồng Huy, Bùi Thiết làm “Địa chí Cẩm Xuyên” từ 2004 đến 2008. Nhờ đó tôi đã biết cách thu thập tài liệu khi đi điền dã một cách thực chứng, sinh động; Biết đối sánh tài liệu văn tự với các hoạt động khảo sát thực địa và đặc biệt là cách khai thác, thu thập tài liệu trong dân gian. Những năm chưa có máy tính, tôi còn học cụ ở cách chỉnh sửa các chỗ sai trên bản thảo giấy viết tay bằng cách viết các chỗ chỉnh sửa vào một mảnh giấy rồi cắt dán vào bản thảo. Thế là bản thảo vẫn tinh tươm, không tẩy xóa, không phải viết lại cả trang. Bây giờ nghe đơn giản thế nhưng ngày xưa là một cách làm giảm biết bao nặng nhọc khi làm bản thảo giấy viết tay. Nhưng có lẽ điều mà tôi học được nhiều nhất ở cụ là tinh thần tự học kiên trì mà cụ thường khiêm tốn tự nhận là "học mót" qua sách vở và đời sống. Chưa từng qua một trường lớp trung học chính quy nào, không có học hàm, học vị nhưng bằng một tinh thần tự học siêu việt, cụ đã vượt lên trên cả nhiều học giả có học hàm, học vị đầy mình. Lại nhớ những câu thơ của cụ Nguyễn Bảo Sinh, “quái kiệt” xứ Hà Thành:


“Biết bao thi sĩ vô danh

Nhưng vần thơ lại trở thành ca dao

Biết sao thi sĩ ngôi sao

Suốt đời đếch để câu nào cho ai”


100 năm sinh của cụ, điều tôi và nhiều người trăn trở nhất vẫn là dù lao động, cống hiến lớn lao như vậy nhưng đến nay cụ vẫn chưa có được tấm Huân chương Lao động, chưa được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật. Nhưng có lẽ để tôn vinh cụ, việc làm khả thi nhất vẫn là đặt một tên đường THÁI KIM ĐỈNH. Vì việc này do tỉnh quyết định, không phụ thuộc vào cấp nào ở Trung ương.

Ấy zà, lại nhớ đến hai câu thơ để đời của cụ:


"Giữa mùa nước sóc tháng Ba

Bọt bèo thì nổi, phù sa thì chìm"

====


PS: Rất tiếc là đã chuẩn bị một phát biểu khá tâm huyết về cụ nhưng không được trình bày tại tọa đàm.

Cũng may là trước đó đã viết bài về cụ đăng báo in trên Báo Nhân dân (Thời Nay) vào 12/10, và Báo Hà Tĩnh vào đúng ngày sinh của cụ 24/10 nên đỡ áy náy (xem ảnh). Mời các bạn nhấp vào Link sau để đọc bài trên báo Điện tử: Bài đăng ở Báo Nhân dân

https://nhandan.vn/nho-cu-gia-bat-thap-ben-ban-go-soi...

——

Bài đăng ở Báo Hà Tĩnh

https://baohatinh.vn/nha-nghien-cuu-thai-kim-dinh-ma-toi...