• dau-title
  • Trang văn
  • cuoi-title

Lựa chọn bước đi cùng cuộc cách mạng của dân tộc

Thứ bảy - 14/11/2026 07:17




(Ảnh: Trần Bảo Toàn)

Lựa chọn bước đi cùng cuộc cách mạng của dân tộc
(Đào Thanh Bình - Tiểu thuyết "Mở lòng" - NXB Văn học 2026)

Tuổi mười lăm, đúng lúc Cách mạng tháng Tám thành công, mẹ được giác ngộ và gia nhập Hội Phụ nữ cứu quốc. Từ một cô thôn nữ côi cút đã trở thành cốt cán phong trào. 

Năm mười tám tuổi (1948), mẹ gia nhập Đảng Cộng sản, tham gia chống Pháp, trong khi đó ba tiếp tục nuôi ước mơ học hành.

Năm mười chín tuổi (1949), ba nó - cậu Tú gần hoàn thành Tú tài thì giặc Pháp tái chiếm Thái Bình. Ba kể: “Bao nhiêu công đèn sách gần bốn năm trời, mài kim chẳng nên kim. Sét đánh ngang tai! Tôi buộc phải vĩnh viễn bỏ học. Từ đó, tôi trở về nghề nông. Nhưng tôi biết, số phận mình không thể nằm yên. Tôi quyết định nhập ngũ, đi theo kháng chiến, ăn cơm nhà, chống giặc. Tôi phải tự khẳng định mình là người của Việt Minh”.

Ba - Cậu Tú mười chín tuổi đã đưa ra lựa chọn định mệnh, trở thành Việt Minh như thế. Nhịp đi và cách thức khác nhau, nhưng duyên định mệnh và cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc đã mở lối cho “Cô bé mồ côi” gặp “Cậu Tú” khi họ cùng đi theo dòng chảy của cuộc kháng chiến, của dân tộc.

Được học hành, ba là người chữ nghĩa, nên khi tham gia cách mạng, ba giữ nhiều trọng trách: thông tin tuyên truyền, ủy viên thanh niên xã, trưởng ban thuế nông nghiệp thôn. Đêm đêm ba phải mò vào tận chân đồn bốt thu thuế.

Trong khi đó, mẹ đã trở thành “Nữ xã đội phó” với nhiều “Trận đánh mưu trí, dũng cảm”. Nó không tự nghĩ ra, những từ đó là ba viết về mẹ trong hồi ký của mình. Năm 1949 khi ba bắt đầu con đường cách mạng, mẹ bị thương, trở về địa phương làm “Xã đội phó” phụ trách dân quân du kích và binh vận. Mẹ từng bị bắt, bị tra tấn giã man. Mẹ kể: “Ngày ấy, cuộc sống là cái lưỡi dao. Tôi bị bắt, bị tra tấn dã man. Có lần chúng ngâm tôi trong bể nước giá rét suốt hai ngày, nhưng tôi không khai. Tôi không chỉ dùng vũ khí, tôi dùng cả mưu trí. Chúng gọi tôi là “cô hàng củi” đi qua cổng đồn, nhưng trong đầu tôi là toàn bộ sơ đồ và quân số của địch”.

Nó học văn, đọc sách xem truyện nhiều, quen với những câu chuyện về chị Nguyễn Thị Chiên, chị Võ Thị Sáu, chị Tư Hậu, bà Nguyễn Thị Định... mà cho đến năm 2000, khi ba mẹ kỷ niệm tuổi bẩy mươi, kỷ niệm hơn năm mươi năm gắn bó vợ chồng, lần đầu tiên nó mới được nghe câu chuyện của mẹ, lần đầu tiên biết mẹ cũng là một anh hùng. Nó viết nhiều bài văn phát biểu cảm xúc về sự ngưỡng mộ, lòng tự hào nhưng khi nghe mẹ kể, nó chỉ thấy nghẹn ngào xót thương vô hạn. Rồi mỗi lần từ đó, nhìn mẹ hay sờ tay lên làn da, mái tóc của mẹ, nó cứ luôn tự hỏi: Mẹ đã làm thế nào vượt qua ngày đông giá lạnh bị ngâm liên tục hai ngày trong bể nước? Nó là đứa không có tư duy bản đồ, nên càng ngưỡng mộ hơn khi mẹ nó - Cô hàng củi, không giấy bút, chỉ có thể ghi nhớ sơ đồ bố trí đồn bốt và đong đếm được cả số lính trong đồn. Mẹ ít kể về mình, nhưng ba lại viết về mẹ rất kỹ. Nhờ cuốn hồi ký gần năm mươi trang ba để lại, nó mới hiểu thêm về mẹ, hiểu thêm về tình cảm sâu sắc ba mẹ dành cho nhau, hiểu vì sao cuộc đời dằng dặc, đủ mọi đau khổ ba mẹ vẫn sống chết cùng nhau.

Trong trang viết của ba, mẹ là cô thôn nữ tóc dài, xinh đẹp, đậm chất quê và rất có duyên. Có lẽ vì thế mà tên Bốt trưởng Bốt Đống Năm cứ mê mệt đòi lấy mẹ. Nhờ câu chuyện đó, mẹ đã lập nên chiến tích lừng lẫy nhất. Mẹ kể: “Khi tên xếp bốt ngỏ ý cầu hôn, tôi báo cáo ngay với Chi bộ. Họ đồng ý dùng tôi làm mồi nhử. Một đám cưới giả được tiến hành. Ngày tôi mặc áo cô dâu, đi giữa hơn ba mươi chiến sĩ cải trang thành cụ già đại diện nhà gái, lòng tôi như lửa đốt. Tôi đã thầm yêu anh cán bộ tuyên truyền Việt Minh. Nếu có bất cứ sơ suất nào xảy ra, tôi sẽ không thể trở về cùng đồng đội, tình yêu và hôn nhân cũng sẽ khép lại. Chỉ đến khi, tôi nghe thấy tiếng súng lệnh từ trong đồn bắn ra, và anh em hô lớn “Hàng ngay, hàng thì sống, chống thì chết, tôi biết mình đã chiến thắng. Chúng tôi bắt gọn hơn ba mươi tên lính không tốn một viên đạn, một giọt máu. Đến lúc đó, tôi mới yên tâm là mình có thể thoát”.

Lần đầu đọc được lời mẹ kể trong hồi ký, năm 2000, khi ba mẹ nó bẩy mươi tuổi, nó và các anh chị vô cùng xúc động, ngưỡng mộ. Nó nhớ, nó hỏi mẹ:

- Nếu lúc đó bị phát hiện thì mẹ làm sao?

- Thì chết chứ làm sao!

- Chúng sẽ tra tấn, sẽ hành hạ mẹ...

- Cô này, rõ chán, làm gì có cơ hội mà hành hạ, mình phải thủ tiết chứ, phải có cả phương án tự sát để bảo vệ danh dự và bí mật.

Trong Lễ mừng thọ hôm ấy, nghe mẹ nói, bất chợt, tiếng vỗ tay đồng loạt vang lên. Ba mẹ nhìn nhau má đều ửng đỏ. Hôm ấy có bác Nguyễn Văn Thặng Chủ tịch tỉnh, một người thân, tham dự, bác bước lên phía trên, trước backdrop, nơi ba mẹ đang ngồi bên nhau với trang phục mừng thọ sang trọng như nhà vua và hoàng hậu, bác nói:

- Tôi không ngờ mình đang dự mừng thọ của một nữ anh hùng. Chúc mừng anh, chúc mừng chị.

- Thế chúng nó giấu bác à? Tôi là có tên trong ghi chép lịch sử thành lập và phát triển tỉnh Thái Bình đấy nhé - Mẹ đùa vui dí dỏm.

Khi viết về những kỷ niệm đời mình, nó viết về mẹ khá nhiều, nhưng đến tận hôm nay, sau giỗ ba (11/10 Ất Tỵ), nó mới xin phép được cùng cuốn hồi ký ba viết, kể thêm về mẹ. Sau trận giả cưới cướp bốt thành công, mẹ còn tham gia nhiều trận đánh nữa: trận biệt kích Chợ Sú và trận phục kích Độn Thổ. Mẹ bị thương nặng năm ấy, năm 1952. Một mảnh đạn găm phổi mẹ suốt sáu mươi lăm năm, từ 1952 - 2016, tận khi mẹ chọn hỏa thiêu, mới chịu rời ra nhưng nó và cả nhà vẫn quyết định, để mảnh đạn ấy theo mẹ.

 

Các bài viết liên quan:

Những tác phẩm cũ hơn:

Những tác phẩm mới hơn:

 
Mời các Tác giả gửi bài cộng tác cho Ban Biên tập Nhà Búp qua hộp thư email: nhabup.vn@gmail.com
Văn phòng Thường trực Ban Biên tập Nhà Búp: Số 24, Lý Thường Kiệt, Q. Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội;
Ngoài địa chỉ: www.nhabup.vn, bạn có thể truy cập vào website này qua các tên miền quen thuộc: www.nhabup.net hoặc www.nhabup.com
Website đang được thử nghiệm và điều hành phi lợi nhuận, bởi các tình nguyện viên.