Danh mục
- Tác giả - Tác phẩm
- Trang văn
- Trang thơ
- Văn học dân gian
- Lý luận - Phê bình
- Mỹ thuật - Âm nhạc
- Góc chia sẻ
- Giới thiệu
Video
Tin mới nhất
- Khát vọng
- Em đi chợ nổi
- Trịnh Đình Bích: Hồn thơ níu giữ người về
- Vài dòng về sự dạy và học
- Đứa trẻ đi lạc
- Đợi
- Gió mềm
- Không đề
- Làm sao sống nháp đời nhau
- Tâm sự đàn ông
- Lửa chín
- Biệt khúc
- Cuối thu đợi người
- Cảnh nhà sớm mai
- Thu cũ
Kết nối link
- Trang văn
Quê hương với những người xưa mà không cũ
Thứ sáu - 30/10/2026 14:48
Quê hương với những người xưa mà không cũ
(Đào Thanh Bình - Mở lòng - NXB VH - 2026)
Nó có hai đời chồng. Với người chồng đầu tiên, hy sinh cho nhau đến thế, bó bện nhau đến thế, bảo vệ nhau đến thế, lo cho nhau đến thế... không ở được với nhau trọn vẹn, âu cũng là duyên, là nghiệp, nó có đau buồn, nuối tiếc nhưng chưa bao giờ trách, càng không bao giờ ân hận. Nhờ có anh, nó lần đầu biết cách làm dâu, làm con, lần đầu hiểu được cảm giác được yêu thương từ bố chồng tuyệt vời. Bố là người nông dân chính hiệu, chất phác, chân thành. Nó không đủ thông tin để viết truyện về bố, nhưng nó vẫn ghi nhớ và mang theo, có lẽ, đến tận cuối đời những tình cảm bố dành cho nó - đứa con dâu thành thị, chỉ biết ăn học, ngây thơ, vụng dại. Nó nhớ cách bố dậy sớm, đón ý mẹ, nhẹ nhàng, gọn ghẽ mọi việc để vợ chồng nó được ngủ thêm mỗi cuối tuần vì thương con dâu bầu bí, thương con trai làm việc xa nhà. Nó nhớ cách bố dậy từ 5h sáng, rang cơm, đong sẵn ra mấy bát, bầy trên mặt bàn, nhắc con dâu ăn sáng kịp đi làm lúc 6h. Nó nhớ cách bố bỏ đám giỗ nhà con gái về nhà sớm, dọn đống gốc tre, không làm khó con dâu khi nghe mẹ bảo con dâu về xếp đống củi tre ngoài vườn; nhớ cách bố dành phần thái cây chuối làm rau nuôi lợn; dành phần gánh gánh lúa đầy, để con dâu cầm liềm chạy sau, khiến cả làng buồn cười. Nó nhớ bố ngậm ngùi, kín đáo xé những trang vở cũ, bọc từng quả trứng gà, xếp vòng tròn ào cái nồi gang nhỏ, ken cho đủ chục, làm món quà cho con ra ở riêng... Nhớ dáng bố ôm bọn trẻ lúc còn đỏ hỏn, đầy đặn yêu thương và quý hóa.
Nó thấy may mắn vì cuộc sống vận hành theo một cách nào đó thật kỳ diệu, nó được gần ba mẹ và người thân lúc khó khăn nhất. Nó may mắn được chăm bố Phạm Văn Sinh nằm viện vì tắc ruột, chăm bố từ miếng ăn giấc ngủ, bưng bô chạy theo bố vào nhà vệ sinh nam là chuyện bình thường. Ở bệnh viện, người ta toàn nghĩ nó là con gái, cho đến khi hỏi, mới biết nó là con dâu.
Nó cũng biết ơn bố Bùi Văn Hoạt về sự tinh tế, khéo léo của một chính trị viên. Lúc bố nằm Bệnh viện Quân đội 108 Hà Nội, nó được gần nhiều hơn. Bố chức to, bệnh viện xịn, sức còn tốt nên căn bản nó cũng chẳng phải làm gì nhiều. Chỉ một bát phở nó ra Phở Thìn mang về, ăn ngon miệng mà gặp ai bố cũng khoe, cũng khen. Nó nhớ bố, ngày về qua nhà Cầu Giấy, bố nằm trên ghế dài tầng 2, lúc nó về, bố nhổm dậy, câu chuyện bố nói không phải là sức khỏe của bố mà là về mẹ: “Con không giận mẹ đấy chứ? Mẹ nóng như lửa, có khi ăn nói hồ đồ, nhưng tốt tính, đừng giận mẹ, nhỉ?”. Hình như ngày ấy mẹ nghe ai đó buôn chuyện xằng bậy, xót cháu trai, giận con trai, giận lây, nhiếc nó: “Tôi tưởng chị Tiến sĩ như thế nào, chị như thế không được”. Trong lúc mang án bệnh ung thư, bố vẫn chỉ lo hàn gắn yêu thương cho vợ, cho con và các cháu. Nó không được chăm bố nhiều, nhưng, giấc ngủ sau cùng, bát cơm sau cùng, tấm bỉm đóng đêm cuối cùng trước khi mất, cũng từ yêu thương chăm sóc của nó. Bao năm giỗ bố, nó ngoài lạnh, trong nóng, mỗi lần về,
thắp nén nhang lên, ghé vào phòng khách, nó ngồi thừ, nhớ lại. Nó chưa bao giờ quên đêm cuối, rạng sáng, lúc cho bố ăn, bố cứ vét bát quèn quẹt đòi ăn thêm. Hôm đó, suýt nữa nó đã lấy thêm cho bố, nếu như ngay lúc ấy, bố không giục: “Đóng bỉm cho bố, mặc quần cho bố”, trong khi bố đóng bỉm và mặc quần đủ rồi, thì có lẽ nó đã lấy thêm cho bố bát cơm nữa. Đó là lúc nó nhận ra bố lẫn, nó nhận ra bố sắp đi xa... vì nó đã chăm ba đẻ, nó biết. 6h sáng, nhường lại cho mẹ và chồng nó đi ngủ, sáng đó, bố trở nặng, rồi lịm dần đi khi mẹ tắm rửa thay đồ sạch cho bố.
Nó nhớ những tháng cuối cùng trước khi ba đẻ mất, nó đã được ở bên ba, cận kề, trọn vẹn. Ngày ấy, nó làm ở Bộ, may mắn được Chánh Văn phòng giới thiệu Phó Giám đốc bệnh viện Lao phổi Trung ương trực tiếp điều trị cho ba. Nó cùng anh cả và em gái liền kề, thay phiên nhau chăm ba. Anh cả chăm cả ngày ở bệnh viện, em gái lo đi lại cơm cháo cho ba và anh cả. Nó đi làm ban ngày, lo việc khám chữa, liên quan bác sĩ, thuốc thang, trông đêm và những ngày cuối tuần. Sau này, nhiều lần nó tự hỏi: Nó đã lấy đâu ra nhiều sức lực như thế, cho ba, cho anh và cho công việc. Nhưng, bệnh ba đã ở chặng cuối. Ba mê man nhiều hơn. Mê man đến mức nói tục, chửi bậy, chửi luôn cả bác sĩ rồi. Những lúc nó ở viện, ba tỉnh, ba rất quyết tâm chữa bệnh. Dù xác định chỉ là duy trì, kéo dài sự sống nhưng ba và nó đều rất quyết tâm. Đêm đó, sau rất nhiều đêm trông ba ở viện, không ngủ, em gái nó trông thay, nó về nhà tầng 5 Bùi Ngọc Dương, có giấc ngủ say như chết. Gần sáng, trong giấc mơ, nó thấy nhà nó trống hoác, chỗ giường nó đang nằm, cũng là nơi hôm trước ba đã nằm, trống hoác, giường đã bị đưa đi đâu mất. Ngoài cửa kín người, hỏi thăm đám hiếu. Nó choàng tỉnh, chạy một mạch vào bệnh viện. Buổi sáng thứ Hai đầu tuần, sau khi thăm khám, bác sĩ điều trị gọi nó vào phòng:
- Phổi ông trắng hết rồi, nên cho ông về, vui cửa vui nhà với vợ con, cháu chắt em ạ.
Nó lặng đi ít phút. Nó bấm máy gọi điện cho Chánh Văn phòng:
- Em phải về quê anh ạ! Em phải đưa ba em về.
Chánh Văn phòng bảo nó đưa máy cho bác sĩ điều trị cũng là bạn của ông. Ông nghe xong rồi nói:
- Để anh sắp xếp!
- Em không muốn đưa ba về bằng xe cấp cứu ạ!
- Anh hiểu rồi. Yên tâm nhé. Em cứ ở bệnh viện với ông. Chiều hôm đó, thay vì xe bệnh viện, Văn phòng Bộ cho một xe bẩy chỗ, dọn sạch ghế. Bệnh viện cho mượn cáng, cử bác sĩ cùng các thiết bị cấp cứu đi theo. 5h chiều xe xuất phát từ bệnh viện, ba vẫn tỉnh:
- Cho ba qua chỗ đất nhà con mới mua được không?
- Vâng ạ!
Xe di chuyển từ đường Hoàng Hoa Thám về qua ngõ 155 Cầu Giấy, dừng lại dăm phút, nó chỉ cho Ba lối vào ngõ, tả cái ngõ ngoằn ngoèo như thế nào trước khi đến miếng đất, rồi đi về hướng đường Giải Phóng, về Thái Bình. Đi một đoạn ba kêu mệt, mọi người cho ba nằm cáng, hỗ trợ máy thở. Ngày đấy, hình như đang làm đường Pháp Vân hay sao ấy, bây giờ không nhớ, chỉ biết là xe đi đến đoạn gầm cầu cuối đường Giải Phóng thì phải, đi lối nào cũng bị chặn, lái xe quay qua quay lại mãi toàn công trường, mãi mới tìm được lối ra. Trời tối mù mịt, đường không có lối đi. Mỗi lần nghĩ lại, nó cứ tự nghĩ, liệu có phải đó là cách ba chào Hà Nội.
Đưa ba về, nó cũng ở nhà luôn. Đó là những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10 âm lịch, cũng là dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam và kì họp Quốc hội thường niên. Nó chẳng phải quan chức vai vế gì, nhưng nó là kiểu chuyên viên cốt cán và mẫn cán nên báo cáo, tài liệu trong máy nó cả. Có anh cả, có mẹ và nhiều người, nhưng khi còn lại một mình, nó hỏi ba cho nó đi Hà Nội rồi quay về, ba lắc đầu. Nó hỏi: “Con ở nhà chăm ba nhé!”- Ba gật. Thế là nó ở lại, kệ trên kia, kệ Hà Nội và công việc bừa bộn. Ba cứ nằm trên giường, đóng bỉm, vệ sinh tại chỗ, ăn cháo loãng, uống sữa và nước lọc nhỏ giọt. Ba vốn gầy, bây giờ chính xác chỉ còn da bọc xương. Mỗi lần thay bỉm, khi anh cả bấm mấy ngón tay vào chỗ mắt cá nhấc chân ba lên, ba lại nhăn mặt đau đớn. Có lần nó nhìn thấy một giọt nước mắt ba, ứa ra, từ từ lăn xuống. Nó đã không còn ỷ lại vào anh cả nữa. Sau nhiều ngày, anh cũng thấm mệt, nên nó dành toàn bộ phần chăm ba. Có điều, ba cứ ăn vào là đi ngoài nên cuối đời, chỉ ăn cháo trắng nấu loãng. Có sâm, cũng không dám dùng vì lạnh bụng là lại tháo chảy. Ba suy kiệt. Thời gian tỉnh táo ít dần. Nhưng khi tỉnh, dù chỉ là cặp mắt đục ngầu mở ra, vẫn ánh lên vẻ tinh anh, thông thái. Một buổi sớm, nó gặng hỏi:
- Ba có muốn dặn chúng con điều gì không?
Ba căng mắt nhìn nó, cố gắng ấn ấn cái đầu hói nhỏ bé xuống gối. Nhưng cái đầu nhẹ và sức đã kiệt, nên căn bản nó không nhận ra dấu hiệu gì. Cho đến khi, ba chớp mắt ba lượt như có ý bảo nó cúi sát xuống, nó nghe tiếng ba “gừ...gừ...” không thành tiếng. Có cái gì đó lóe lên trong đầu, nó nhìn mắt ba:
- Gối ạ?
Ba không gật, không lắc được nữa, nhưng nó cảm nhận được sự thanh thản trong ánh mắt. Ba ngủ lịm. Rồi ba lại tỉnh. Trong một lần ba tỉnh giấc, anh cả bảo:
- Hỏi xem ba có ăn mía không? Lúc khỏe, thích ăn mía lắm. Anh chẻ mỏng rồi, ăn cho sạch răng.
- Hóc làm sao được!
Mình ngồi đây, răng ông còn khỏe lắm.
Đúng là răng ba nó còn nguyên vẹn cả hai hàm, và rất khỏe. Nó nhớ bà nội, trước hai tuần bà mất, nó về thăm nhà, cho bà cái kẹo chanh, bà còn bỏ miệng nhai sần sật. Nó hỏi:
- Ba ăn mía nhé. Anh chẻ mỏng rồi. Cho đỡ nhạt miệng.
Ba đưa mắt nhìn xuống, rồi nhìn theo tay nó đang cầm mẩu mía. Nó run run đưa vào miệng ba. Thật bất ngờ, ba cuốn miếng mía vào mồm, nhai ngấu nghiến, giống như chưa từng ốm, cứ thế, một lúc:
- Con lấy bã mía ra cho ba nhé!
Ba nó không nói gì. Nó hấp tấp banh miệng ba, bã mía vụn tướp trong miệng, nó moi lấy moi để, nhặt từng vụn mía dắt chân răng, rồi lấy khăn lau miệng, lau lưỡi, rồi lấy nước lọc khẽ nhỏ cho ba mấy thìa. Đó là bữa ăn cuối cùng của ba, từ sau đó ba luôn cắn chặt răng, không thể cậy ra, không thể cho thêm được gì vào miệng, ngoài nước lọc. Rồi ba đi. Mẹ bảo:
- Ba con biết nên ba con ăn mía cho sạch miệng đó.
Nhưng rất nhiều lần nó nghĩ về chuyện đó. Liệu có phải lúc đó ba đã lẫn và hàm răng của ba theo thói quen cứ nhai, nhai mãi, đến cuối cùng hai hàm cắn chặt nhau không thể tách rời.
Khi ba mất, mở hộp đồ lưu niệm, ba để lại bức thư, dặn dò rất kỹ, từ việc mặc cho ba bộ comple Bình may khi ba lên Hà Nội (năm 1998, từ 4 năm trước); bộ tam cúc bỏ vào lúc nào; đốt cái gì, giữ lại cái gì, cho ai... Ba còn dặn có mấy cây vàng, ba để trong gối của ba, đó là tiền lo ma chay cho ba, và lo ma chay cho mẹ sau này... Cuộc đời nó hầu như không nghe được lời yêu thương nào ba nói với mẹ, nhưng nó lại may mắn được chứng kiến những câu chuyện ba mẹ nhẹ nhàng mỗi đêm khi nghĩ các con đã ngủ say; chứng kiến ba chăm sóc lúc đưa mẹ đi Hà Nội... cách ba xây nhà, dựng điện thợ cho mẹ thờ phụng, cách ba lo tiền ma chay cho mẹ sau khi ba mất, cách ba giao mẹ toàn quyền về nhà cửa đất đai, tài sản. Ba đi hơn chục năm, thì mẹ đi. Trong cảm giác của mình, nó luôn tin ba lên trước xây nhà, sắp chăn gối đợi mẹ và đón chị gái về. Ngày mẹ mất, trong giấc mơ gặp mẹ, nó rõ ràng đã thấy, trong ngôi nhà cổ, mẹ ngồi đầu giường bồng em bé gái, ba ghệ mông mép giường, nhìn mẹ.
Nó đã có bài viết riêng về mẹ. Trong mỗi câu chuyện của nó từ ấu thơ đến khi nó trưởng thành, thăng trầm, đều có mẹ. Nó cũng luôn cảm thấy mình may mắn vì được chăm mẹ lúc cuối cùng. Nhưng vẫn còn một nỗi ân hận sâu thẳm chưa bao giờ nguôi. Vào lúc mẹ bệnh nặng nhất, nó vì công việc và gia đình nhỏ của mình, chọn dời mẹ vào lúc mẹ cần nó nhất:
- Con lên Hà Nội hai hôm, con sắp xếp công việc rồi con về ở hẳn nhà với u nhé!
- Cô đi đi... Nhưng cô đi chuyến này về thì vui lắm đấy!
- Con đi một hai hôm thôi!
- Tôi có mấy đồng và cái thư, tôi gói trong tờ lịch có năm con ngựa, đây rồi. Có gì cô cứ mở ra là hiểu.
Mẹ nói rồi vỗ vỗ vào bụng, lật lớp áo ngoài, chỉ vào túi áo lớp trong. Mẹ cười rất tươi.
Nó cứ thế đi Hà Nội, chưa kịp đến hẹn quay về thì anh cả gọi:
- Bà mệt lắm. Chắc không ăn thua, cô tính đưa về nhà hay đưa lên Hà Nội.
Nó không thể tin, mọi sự diễn biến nhanh thế. Nó quyết:
- Anh xin chuyển viện cho mẹ lên Bạch Mai, Hà Nội.
Lên Hà Nội mẹ được lọc máu, chạy thận và làm tất cả những gì có thể, nó vòng trong, anh chị em cháu chắt vòng ngoài, được mươi ngày thì mẹ yếu dần và không giao tiếp nữa. Ngày cuối cùng, trong ít phút tỉnh táo, mẹ gọi nó:
- Cô bảo nó cầm bộ quần áo... vào cho tôi!
- Con bảo y tá tắm gội khô cho u nhé. Bên trong sạch đến tinh khiết rồi. Chỉ tắm gội tí xíu nữa là sạch từ trong ra ngoài.
Mẹ gật đầu. Nó còn chưa kịp nói gì, bé điều dưỡng vẫn chăm sóc mẹ từ ngày nhập viện ghé vào:
- Cụ ơi! Con tắm gội cho cụ nhé, chiều cụ về Thái Bình cho thơm tho.
Mẹ được tắm gội sạch sẽ và thay bộ quần áo đẹp mẹ chọn mang đi từ lúc ở nhà. Mẹ được chăm sóc bởi những người chuyên nghiệp nên nhẹ nhàng, thanh thoát. Buổi chiều, xe bệnh viện cùng nó và người thân đưa mẹ về nhà. Bình yên, nhẹ nhõm, mẹ trút hơi thở cuối cùng 16h16 phút.
Mẹ là tuýp người già hiện đại, cởi mở. Mẹ dặn:
- Tôi chết, các cô cứ thiêu cho sạch sẽ, sau này đỡ phải bốc mả như ông, nhỡ thiếu sót gì tôi mất công về đòi. Lúc đưa mẹ vào Đài hóa thân hoàn vũ Nam Định, nó và các anh chị em, khóc ngất, đau quặn như muốn chết. Vậy mà, lúc mẹ ra, bộ cốt vàng ươm, sáng bóng, không một vết rạn. Mẹ vẫn đủ hình hài, thu gọn ở đây, đẹp đẽ. Tất cả gánh nặng ngay lập tức như được trút bỏ. Mẹ giống như đã lột xác bay lên, và trên cao miền cực lạc, nhìn xuống ân cần, tươi tắn. Chuyến xe đưa di cốt của mẹ trở về không trĩu nặng như lúc đi. Trên chiếc tiểu, bát cơm quả trứng đôi đũa gỗ xoắn xuýt, hương thơm ngào ngạt, bỗng bùng cháy, nó cùng tất cả nhìn xuống, một nửa quả trứng đỏ lựng. Mẹ đi, để lại trứng vàng như thế.
Tháng Mười âm lịch mỗi năm, lần lượt giỗ ba, giỗ mẹ. Ba đi xa đã 25 năm. Mẹ theo ba cũng chục năm rồi. Nhưng tròn tuổi sáu mươi, nhằm tháng 10 Ất Tỵ 2025, nó mới dành thời gian ghi lại được kỷ niệm này, và viết một bài thơ mới, nhờ AI Suno hát dâng ba mẹ.
Mỗi năm, lập đông buốt giá
Con về, tìm ấm hơi cha
Tháng Mười mưa rơi lắc rắc
Hạt buồn, hạt lạc, chơi vơi
Ba ơi, mẹ ơi, về thôi
Cửa nhà chúng con đã mở
Trên ban, đèn dầu thắp đỏ
Đợi người dắt bé... về... chơi
Chín người, mười phương, nơi nơi
Chúng con tìm về hương mẹ
Mỗi năm, đôi lần, chậm choẹ
Giỗ ba, giỗ mẹ thêm thương
Ba giờ khuất dặm đường xa
Mẹ giờ phôi pha sương khói
Tháng Mười nhớ ba, thương mẹ
Nhói lòng, mắt ứa... lệ sa
Nhớ sao tiếng mẹ mượt mà
Nhớ sao dáng mẹ điệu đà, mẹ ơi
Mẹ tôi da héo, đầy vơi
Mẹ tôi dầu dãi, chơi vơi... bao ngày
Nhớ ba, da trắng, dáng gầy
Nhớ ba xe đạp trật trầy, ba ơi
Thân còm, mắt hốc, chân lơi
Tâm an, chí vững, cầm cương, mấy thời
Con về..., một vái, lên trời,
Một thêm vái mẹ, một thời vái ba
Khói hương một chút gọi là
Qua năm, năm lại rồi qua mấy đời
Con đi, đời lại nối đời...
Cành sương, vương gió, bời bời nhớ thương
Con đi, đời lại nối đời
Cành sương, vương gió, nhớ thương vơi đầy.