• dau-title
  • Trang văn
  • cuoi-title

Nghĩ ở đáy sông

Thứ bảy - 21/11/2026 19:07



Nghĩ ở đáy sông
(Đào Thanh Bình - Tiểu thuyết Mở lòng - NXB Văn học 2026)

Trong khoảng thời gian trước khi về Bộ, từ 1995-1998, nó đã trải qua rất nhiều chuyện và không ít những lần hoảng sợ khi rơi vào bế tắc hay bị đẩy vào vòng xoáy, xuống đáy.

Cuối năm 1995, nó chưa ly hôn nhưng đã ly thân đủ lâu để xác định ly hôn chỉ là thời điểm cần và đủ. Gái ba mươi, dù đeo đủ cả ba đứa con thơ, thì sau những vất vả nhọc nhằn vẫn là người đàn bà với khát vọng sống, khát vọng kiếm tiền, khát vọng thành công mạnh mẽ. Sau gần một năm nheo nhóc, cậy nhờ ba mẹ, các chị, một mình vừa đi dạy ở trường, vừa dạy thêm ở nhà, vừa bán hàng giải khát, trả nợ thế chấp nhà, tự gồng gánh nuôi con với trăm ngàn món chi tiêu cần tính toán, nó quyết định buông nợ, buông nhà, ôm các con, dời đi, không ngoảnh lại. Trong cuộc di tản ấy, nó phải dọn đồ gửi tạm chỗ chị gái. Tài sản quý giá duy nhất còn lại của bốn mẹ con là năm, sáu bao sách, album ảnh và một chiếc xe đạp Eska. Và, giống như ngày tận thế, ngay trong chuyến di tản ấy, một bao tài liệu quý bị thất lạc với toàn bộ Album ảnh cá nhân và gia đình; chiếc xe Eska về được đến chỗ chị gái ở khu tập thể trường Kim Đồng, trong lúc ngoái trước, ngoái sau dọn dẹp cũng bị trộm dắt mất. Nó nhớ mãi, giọng chị nó thất thần:

- Em ơi, mất xe đạp rồi!

Chiếc xe đạp Eska khung chắc, bánh xe rộng và cao. Nó đặt một ghế sắt đôi áp dính lưng vào nhau, chằng vào yên sau. Đó là phương tiện nó chở hai bé sinh đôi đi gửi trẻ mỗi ngày. Mỗi lần di chuyển từ Cầu Kìm về Đề Thám, 3km đường vắng, trời mưa bạt gió hay trời nắng chói đầu, cái xe “nặng bồng nhẹ tếch” miệt mài ngúc ngoắc suốt hai mươi, ba mươi phút trong tiếng gào khóc của hai đứa nhỏ và nước mắt giàn giụa của người mẹ trẻ,
vụng về, yếu đuối. Mất xe, không chỉ là mất một “gia tài”, với nó, là mất đi một kỷ vật gắn với các con. Nó không duy tâm nhưng lụy tình. Người lụy tình mất đi tình yêu, kỷ vật, lịch sử, sự tin tưởng... mới thật sự là mất.

Năm 1987, khi bị thai lưu 5 tháng, mất bé trai đầu, nó trầm cảm, còn hình mà mất tiếng, mất thanh. May nhờ học sinh mà phát hiện và bởi niềm khao khát sống, khao khát làm nghề, cộng với sức trẻ, tuổi hai hai, hai ba nó tự phục hồi. Cái cây gia đình bật gốc từ đó, leo lắt đến 1993, 1994 rồi 1995, đợi nó đủ mạnh mẽ để chịu đựng, chấp nhận và vượt qua thời điểm khủng khiếp nhất, cùng lúc mất đi tất cả: Mất nhà, mất xe, mất sách và album một thời học sinh, sinh viên, tình yêu, hôn nhân và... Tất cả tan biến trong cơn sóng thần, ngay trước mắt, còn trơ lại nó và ba đứa trẻ.

Lúc cơ cực một mình cắp nách ba đứa con dại lên Hà Nội, ai cũng bảo nó liều. Nó thì chỉ nghĩ con là của nó, mẹ đâu con đấy, làm gì có khôn hay dại, liều hay không liều, cứ thuận theo lẽ thường thôi. Bước chân lên xe, cứ như là lạc bước vào thế giới khác. Cách một bước chân là hai cuộc đời hoàn toàn khác biệt. Nhưng nếu nó không chọn buông nhà, cũng không buông được nợ thì sẽ bị cái nợ nhấn chìm.

Nhớ lại, nó lấy chồng cả hai đều tay trắng. Nhà mẹ, nhà chồng thời bao cấp đều nghèo khó lắm. Quà mẹ chồng cho ra ở riêng là một nồi gang cá nhân đủ nấu hai lon gạo cho hai người trẻ với mười quả trứng gà bố chồng gói ghém giấu mẹ cho vào nồi gang và khoản nợ, mẹ chồng cho ứng trước mười ca gạo (ngày ấy ở quê gọi là một thùng).

Có được cơ ngơi là bởi thuận vợ, thuận chồng cùng chắt chiu nỗ lực. Đôi tình nhân từng buôn pháo lấy tiền mua xe, mua vải may comple, áo đẹp, gối mới cho hôn lễ, thì làm giàu mấy chốc.

Đôi vợ chồng trí thức, đầu tư chất xám quần quật nuôi lợn đàn; quần quật dạy luyện thi đại học; quần quật bán hàng tạp hóa; cùng nhau mở hàng “coffee karaoke nhà ngõ” đời đầu những năm 1990; đổi lợn, đổi sức khỏe, và sự chăm chỉ (đến lam lũ)
lấy vàng tích lũy, dĩ nhiên, sẽ rất nhanh chóng có đất, có nhà, xe sang, máy giặt...

Đôi vợ chồng đẹp như mơ, đã từng chở nhau trên chiếc xe đạp cà tàng đi nhẵn các nẻo đường Sư phạm - Hà Đông - Bình Đà - Nam Định - Thái Bình, mỗi bước đi dù đi bộ, đi xe đạp hay xe máy, xe khách đều có đôi, tưởng sẽ là vĩnh viễn. Nhưng giàu rồi thì sao? Gia tiên cho thiên thời, địa lợi, nhân hòa ào đến trong hai, ba năm là có tất cả, nhưng gia tiên không đỡ nổi khi con người không kiểm soát được tham, sân, si và đặc biệt là thiếu kỹ năng sống.

Đàn bà thiếu kỹ năng chiều chồng, chăm con; lấy chồng bao năm vẫn lơ lửng đòi được yêu chiều như ngày mới ngỏ lời, nhất nhất cái gì mình cũng phải đúng, nhất nhất lỗi sai gì cũng phải là chồng xuống nước... nên chỉ một lần vượt ra khỏi khuôn mẫu tình yêu lý tưởng đã thấy như trời long, đất lở, rồi sụp xuống trong bi ai, thất vọng.

Đàn ông giàu rồi khắc muốn thể hiện, chỉ cần thả lỏng mình là va vấp, sa ngã. Cả hai cứ thế, ai cũng yêu con, ai cũng muốn đoàn tụ nhưng không ai chịu hạ mình. Sự hiếu thắng như cái xe không phanh kéo tuột hai người trượt đi theo cách của họ, càng kéo càng xa nhau. Càng xa nhau càng nhiều nghi kỵ, mất lòng tin, là khoảng trống để sự cay nghiệt, tham lam, bất mãn, bất cần... tràn vào lấn lướt...

Gia tiên đã cảnh báo. Trong một giấc ngủ trễ, nó bàng hoàng thấy hai con rồng, vượt qua đầu ba người đàn bà ngồi lối vào, lao thẳng vào giường ngủ, nhưng nó không hề để tâm. U nó nghe kể về giấc mơ còn luận giải và khuyên răn:

- Đôi mãng xà lao vào phòng ngủ là điềm độc, cô phải để ý chuyện hôn nhân.

- Mẹ chỉ nghĩ nhiều, nhà con đang yên đang lành...

- Ba người phụ nữ có một người mặc áo cánh nâu trẻ trung ngang ngang tuổi cô, đó là Bản mệnh của cô và đôi bà Chúa đất. Cô phải tin tôi. Đàn bà phải chiều chồng, nhường chồng một bước.

- Sao phải chiều? Phải nhường? Còn yêu thì ở, hết yêu thì thôi, đàn ông phải chiều vợ, nhường vợ chứ. Con không bao giờ như mẹ, cam chịu.

- Cô phải nghe tôi, không được chủ quan.

Gia tiên đã cảnh báo nhưng phép màu chưa đến. Rồi biến động và bất trắc ầm ập đến với bố bọn trẻ, nó cứ lao ra cùng chồng gồng gánh, giải quyết nhưng ít khi đằm lại nghĩ về nguyên nhân để triệt tận gốc rễ.

Đôi khi nghĩ lại, nếu ngày ấy nó không đỏng đảnh, kiêu sa như thế! Nếu ngày ấy nó sâu sắc và thấu hiểu hơn, đừng chỉ một lòng tin tưởng và cũng đừng bồng bột với ghen tuông như thế... Ba mươi năm rồi, bây giờ nhìn lại, nó không trách mình, không trách chồng, cũng không nỡ trách tuổi trẻ.

Có lẽ, con người ta cần đủ trải nghiệm, thăng trầm để chín.

 

Các bài viết liên quan:

Những tác phẩm cũ hơn:

 
Mời các Tác giả gửi bài cộng tác cho Ban Biên tập Nhà Búp qua hộp thư email: nhabup.vn@gmail.com
Văn phòng Thường trực Ban Biên tập Nhà Búp: Số 24, Lý Thường Kiệt, Q. Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội;
Ngoài địa chỉ: www.nhabup.vn, bạn có thể truy cập vào website này qua các tên miền quen thuộc: www.nhabup.net hoặc www.nhabup.com
Website đang được thử nghiệm và điều hành phi lợi nhuận, bởi các tình nguyện viên.