Chuyện chiều 30

Thứ hai - 16/02/2026 20:36

(Ảnh: Pixabay)

CHUYỆN CHIỀU 30

(Trần Anh Chiến)

Mình vừa đọc truyện ngắn "Nhà có khách" của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ. Chuyện kể về 1 đôi trai gái chuẩn bị đi du lịch ngay từ ngày 30 tết để sau đó tổ chức lễ cưới. Thế nhưng sáng ngày 29 thì trong nhà bỗng dưng xuất hiện 1 con mèo. Không những là mèo đen mà lại là 1 con mèo có chửa sắp đến ngày sinh. Đôi bạn trẻ đã hỏi tất cả những nhà hàng xóm, rồi đăng lên zalo để tìm gia chủ của con mèo đi lạc nhưng không có kết quả. Họ lại đến các trung tâm nuôi giữ chó, mèo nhưng không nơi nào nhận vì đã quá tải. Cuối cùng đôi bạn trẻ đi đến quyết định hủy bỏ chuyến du lịch để ở nhà chăm sóc con mèo cho đến khi "mẹ tròn con vuông" vào chiều 30 tết.

Tuy câu chuyện có vẻ sắp đặt hơi khiên cưỡng 1 chút nhưng đã biểu đạt được chủ ý của tác giả là đả phá quan niệm "mèo đến nhà thì khó" đã ăn sâu trong tiềm thức của khá nhiều người Việt Nam ta. Tuy nhiên, truyện ngắn có 1 chi tiết làm mình băn khoăn. Đó là khi cô gái gọi điện cho mấy người bạn thân nhờ chăm hộ con mèo trong những ngày cô ấy đi du lịch nhưng họ đều từ chối. Có người còn bảo: sao lại cho nó vào nhà, "mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì sang". Điều làm mình băn khoăn chính là vế "chó đến nhà thì sang". Không biết đây là ý của tác giả hay chỉ là câu nói của nhân vật, nhưng chữ "sang" ở đây theo mình là không phù hợp. Vẫn biết là thành ngữ thì được truyền miệng qua rất nhiều thế hệ nên việc "tam sao thất bản" là chuyện bình thường nhưng trong câu thành ngữ này thì chữ "sang" nghe cứ sai sai.

Hãy khoan nói về cái ý cũng như cơn cớ hình thành ra câu thành ngữ này. Trước hết, trong truyền thống của mình thì người Việt không lấy việc nuôi chó làm sang. Nuôi mèo là để bắt chuột, nuôi chó là để giữ nhà. Ngoài ra, mèo, chó còn được coi là 1 nguồn thực phẩm. Thậm chí người ta còn lấy chó ra để chửi rủa, nào là đồ chó, ác như chó, ngu như chó . . . (mặc dù chó rất tinh khôn lại rất trung thành). Cũng có thể bạn cho rằng đây là "thành ngữ đời mới", nghĩa là ở thời ni có nhiều người Việt cũng coi mèo, chó là thú cưng như kiểu "Tây". Có những chú mèo, chú chó có giá rất nhiều triệu đồng nên gia chủ lấy làm sang mỗi khi dắt thú cưng đi dạo. Nếu như vậy thì mèo cưng cũng sang như chó cưng chứ lẽ đâu "mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì sang".

Thực ra, câu thành ngữ của ông bà ta không nói về chuyện nuôi mèo, nuôi chó. Ngữ cảnh của thành ngữ này là chỉ trường hợp bỗng dưng có con mèo hay con chó đi lạc vô nhà thì đó là 1 điềm báo đối với gia chủ. Đúng ra câu thành ngữ là "mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì giàu". Nghĩa là nếu có con mèo bỗng dưng đi lạc vô nhà thì gia chủ sẽ sa vào cảnh nghèo khó hay sẽ gặp xui xẻo nào đó. Ngược lại, nếu bỗng dưng có con chó đi lạc vô nhà thì gia chủ sẽ có nhiều tiền của hoặc sẽ phát tài phát lộc. Vậy, phải chăng ông bà ta đã từ thực tế cuộc sống mà đúc rút ra câu thành ngữ này? Phải chăng thực tế đã có rất nhiều trường hợp, trải qua bao nhiêu năm, bao nhiêu đời người ta chứng kiến rằng đại đa số trường hợp cứ bỗng dưng có mèo đi lạc vô nhà thì gia chủ gặp vận xui, còn có chó đi lạc vô nhà thì gia chủ phát tài phát lộc? Theo mình thì chẳng qua đây chỉ là câu chuyện tầm phào. Có lẽ vào 1 ngày rỗi hơi, ai đó bỗng nghe tiếng mèo kêu "meo meo" nghe như "nghèo nghèo", rồi lại nghe chó sủa "gâu gâu" nghe như "giàu giàu" nên thuận miệng nói ra theo vần theo điệu: Mèo đến nhà thì khó, chó đến nhà thì giàu. (Lưu ý: chó sủa "gâu gâu" nên đồng âm phải là "giàu giàu", chứ nó đâu có sủa oang oang mà lại nghe thành "sang sang"!!! Chuyện tào lao như vậy mà xưa nay đã khiến cho ối người tin sái cổ. Bởi tin nên hễ thấy mèo đi lạc thì họ đuổi như đuổi tà, còn thấy chó đi lạc vô nhà thì mừng hơn bắt được vàng!!! Kể ra, nguồn cơn sinh ra câu thành ngữ này cũng tương tự như người Hoa đọc con số 68 là lục bát, phát âm nghe nghe như "lộc phát" nên thiên hạ cứ thế mà săn con 68 cho số đuôi của điện thoại, của biển số xe máy, ô tô.

Chiều ni ngồi nhớ về giao thừa từ những năm trước 95. Thuở ấy, vào giao thừa là cả làng cả xã pháo nổ cứ giật đùng đùng như đánh trận khiến cho mèo, chó hoảng loạn mà chạy lạc tứ tung. Cho nên mới có câu "khiếp như chó khiếp pháo". Bây giờ pháo nổ bị cấm nhưng pháo hoa cũng nổ đì đùng nên rất có thể khiến cho các bạn mèo, bạn chó hoảng lên mà chạy lạc. Nếu nhà mô gặp mèo hay chó đi lạc thì rất mong rộng lòng từ bi để cho các bạn ấy nương náu. Nhất là chớ xua đuổi đối với bạn mèo mà tội nghiệp. Đến khi khổ chủ đến xin thì nên rộng lượng hải hà mà giao trả. Đặc biệt, phải kiêng kị việc  mang mèo, chó chạy lạc "gả" cho quán "Tiểu hổ" hay quán "Cờ tây". Đầu Xuân ta làm được 1 điều thiện lành thì  sẽ gặp hanh thông, an khang, hạnh phúc suốt cả năm. Thiện tai! Thiện tai!

Các bài viết liên quan:

• Cổng trường xưa
• Lụt và Bão
• Mưa Tháng Mười
• Hạt thóc
• Chuyện chiều 30
• Cây chuối
• No nước uống

Những tác phẩm cũ hơn:

• Sắc tím thủy chung giữa dòng thời gian
• Xuống chợ, xuống chợ với em!
• Nguyện ước
• Khoai lang
• Tết ùa vào nhà... không kịp đỡ
• Những phiên chợ Tết đáng yêu nhất
• Những ngọn lửa đến trong đêm 22 Tết

Những tác phẩm mới hơn:

• Mùa Xuân về trên rẻo cao…
• Thức thời
• Du xuân
• Khoảng cách thế hệ: Khi mái đầu bạc cúi xuống bên mái đầu xanh
• Khi ta có một nơi để về
• Tình yêu của cha mẹ
• Mùa xuân bắt đầu từ lòng người