Lá vẫn hát trong vòm xanh kỳ diệu

Chủ nhật - 01/11/2026 15:16

LÁ VẪN HÁT TRONG VÒM XANH KỲ DIỆU

(Nhân đọc tập thơ “Lá hát”, NXB Văn học 2026 của Bùi Lan Anh)

                                                                                        Trương Minh Hiếu

1. Dấu ấn tuổi thơ

“Nhà Lan Anh có cây bàng trước cửa

Ngọn gió dừng lại dịu êm

Vòm trời đêm

Lung linh chùm quả ngọt”

Ấy là sau một buổi học tối của lớp Đào tạo – Bồi dưỡng năng khiếu sáng tác văn học thiếu nhi của Hội VHNT tỉnh Thái Bình cách đây gần nửa thế kỷ, mấy đứa chúng tôi đưa Lan Anh từ trụ sở Hội VHNT về nhà ở phố Bồ Xuyên, thị xã Thái Bình xưa. Mấy câu thơ được ứng tác khi cảm xúc chợt đến ngay lúc tôi đứng trước cổng nhà Lan Anh, dưới tán cây bàng già. Riêng tôi, bây giờ vẫn nhớ nằm lòng.

 Lan Anh là cô bạn thông minh, xinh xắn và khá nghịch ngợm. Trong đội tuyển lớp 7 thi học sinh giỏi văn quốc gia của tỉnh Thái Bình năm học 1979 -1980, chỉ có hai học sinh nam, mà lại nam ở nông thôn. Với những trò nghịch ngợm của lứa tuổi “nhất quỷ, nhì ma” thì hai thằng tôi bị “lép vế” và thường xuyên bị các bạn nữ đông gấp 5, 6 lần, bắt nạt. Tôi rụt rè, khá tự ti trước “đội hình áp đảo”. Những tưởng qua kỳ thi quốc gia năm ấy, chúng tôi khó gặp lại nhau vì ai cũng phải trở lại trường mình tiếp tục học tập, nhưng may thay, tôi được các bác, các chú ở Hội VHNT Thái Bình lựa chọn và triệu tập về học lớp sáng tác văn học thiếu nhi vào mùa hè 1979 – 1982, để rồi tôi, Lan Anh và các bạn trong đội tuyển lại có cơ hội được chung thầy, chung lớp. Lúc tôi còn đang lơ ngơ với những sáng tác đầu tay thì đã choáng ngợp trước bài thơ của Bùi Lan Anh (Bùi Lan Anh học ở Hội trước tôi hai năm) được nhà thơ Kim Chuông (thầy chủ nhiệm lớp bấy giờ) đọc giới thiệu, cũng chính là bài thơ đoạt giải cao trong cuộc thi thơ do Báo Thiếu niên Tiền phong và UNESCO tổ chức năm 1980: “Trẻ em nói với trẻ em”. Quan sát tinh tế, hình ảnh sinh động, bút pháp tài tình, trí tưởng tượng phong phú rất… Bùi Lan Anh (và cho đến bây giờ, thơ Bùi Lan Anh vẫn thuyết phục bạn đọc bằng những điểm mạnh như vậy):

…

Cái lá biết thở

Trong nắng phập phồng

Mắt lá tròn mở

Ngây thơ lạ lùng

…

Cái rễ cần cù

Chắt trong lòng đất

Ra bao tinh chất

Cho hoa sắc hồng

(Cây hồng)

(Không rõ vì sao, sau này khi in trong tập thơ “Lá hát”, hai câu cuối: “Ra bao tinh chất/Cho hoa sắc hồng” lại sửa thành: “Hoa hồng thắm sắc/Chào mùa hè sang”, chứ riêng tôi thì “nguyên bản” bài thơ được nghe ngày ấy có sức ám ảnh sâu sắc).

Ấn tượng đầu tiên của tôi với Lan Anh là cô bạn “lớn trước tuổi”. Điều này, tôi càng thấy đúng vì những thông tin “đồn thổi’ thời sinh viên, tôi biết qua bạn bè về một nữ sinh Khoa văn của Đại học Tổng hợp Hà Nội giữa những năm tám mươi, với cặp mắt “biết nói”, sáng long lanh, rất “hút hồn”, buổi chiều tan lớp đứng bên cổng trường, vô tư đọc thơ. Cánh nam sinh các trường kỹ thuật chúng tôi ngày đó cứ ngẩn ngơ ngước nhìn rồi đem lòng tương tư, lưu luyến. Đó chính là Bùi Lan Anh, người mà khi tôi khoe với “đồng đội” Bách khoa đã bị trêu chọc: “Thấy gái xinh, nhận đồng hương cấp tỉnh”. Tôi tỏ vẻ quan trọng, phải thanh minh: “Bạn này học cùng phổ thông, nhưng lâu lắm không gặp”, mà trong lòng thấy tự hào và vui sướng. Đến tận bây giờ mà hình dung ngày đó, Lan Anh viết những câu thơ … rất tình ở tuổi đôi mươi như thế này thì mới thấy, tôi…chậm lớn so với bạn:

Trong cuộc hành trình em đi tìm hạnh phúc

Chân không giày

Tóc xấp xõa bờ vai

Ánh mắt cháy bừng

Nụ cười thơ ngây

(Đi tìm hạnh phúc)

Để rồi:

Em mang cho anh

Tình yêu cháy nồng, thơ ngây của mình

…

Có thể chết vì anh

Vì anh đã là tất cả

(Lời nguyện)

Bạn tôi đấy, trong sáng và mạnh mẽ đã tự thắp lên ngọn lửa tình yêu và đốt cho rừng rực cháy, trong khi tôi vẫn đang lơ ngơ làm quen cuộc sống đất Hà thành sau mấy năm rời quê lên phố. Lan Anh đã trưởng thành với mái ấm gia đình từ rất sớm, khi mà đám bạn cùng lứa chúng tôi còn … chưa có “mảnh tình vắt vai”, nhưng tôi lại thấy… bình thường, bởi cô bạn của tôi đã “tự lớn” từ lâu lắm rồi.

Những bài thơ Lan Anh viết ở thời kỳ đó, bài nào cũng ngọt ngào và nồng nàn, tràn đầy sức sống. Câu chữ cứ tuôn trào từ một trái tim rạo rực yêu thương, một tâm hồn khát khao khám phá và đôi chân chưa bao giờ biết mỏi. Nhưng ẩn sau sự hồn nhiên, sôi nổi ấy là những suy tư, trăn trở của một người phụ nữ trẻ đã sớm nếm trải những vui buồn, được mất trong tình yêu. Thơ Lan Anh vì thế không chỉ có sự nồng nhiệt của tuổi trẻ mà còn có những khoảng lặng của một tâm hồn từng trải, những rung động sâu kín, dịu dàng mà day dứt. Đằng sau những câu chữ tưởng như “nổi loạn” ấy là những mong đợi được yêu thương, được chở che, nhưng cũng khát khao mãnh liệt được gắn bó và thuộc về. 

2. Bất ngờ nhưng không ngạc nhiên

Sau gần nửa thế kỷ, tôi gặp lại Bùi Lan Anh, lúc này, bạn đã là Phó Trưởng phòng Biên tập, Đài PTTH Thái Bình, là hội viên Hội VHNT Thái Bình. Tôi rất ngưỡng mộ khi được biết, ngoài giải thưởng thơ của báo Thiếu niên tiền phong trước đây, Lan Anh còn đạt hai giải thưởng văn học “Tác phẩm tuổi xanh” của báo Tiền Phong vào năm 1990. Bất ngờ hơn, bởi chúng tôi đã bặt tin nhau cả thời thanh xuân, sau gần nửa thế kỷ gặp lại nhưng “chất thơ” của Bùi Lan Anh vẫn vẹn nguyên: nồng nàn mà dịu dàng, mãnh liệt mà đằm sâu. Ở Lan Anh, có sự gần gũi, chân thành trong cách nghĩ, cách cảm nhận; những suy tư, trăn trở thầm kín mà sâu lắng, có cả những khoảng lặng bất chợt, rồi vỡ òa cảm xúc ở những câu cuối bài. 

Thơ Bùi Lan Anh thường xoay quanh những vấn đề gần gũi, thân thuộc: tình yêu cháy bỏng trong trái tim người phụ nữ, tình yêu thiên nhiên, niềm say mê trước những miền đất lạ. Nhưng điều làm nên nét riêng trong “Lá hát” không chỉ là những gì Lan Anh viết, mà còn là cách nhà thơ gửi vào câu chữ những rung động rất riêng: khi sôi nổi, cuộn trào, lúc dịu êm, man mác. Để rồi, giữa những câu thơ giản dị, người đọc vẫn bắt gặp một trái tim đa cảm, một tâm hồn tinh tế, nhạy bén và thiết tha yêu cuộc sống, điển hình như những câu lục bát ngọt ngào này:

Anh ngồi ngắm hết em chưa

Những môi, những mắt như vừa mới quen

Giọt này uống nốt đi em

Nắng chiều vàng thế, ai đem đi rồi

(Chuyện xưa)

Và như bay lên thơ thới tâm hồn, rồi lắng lại “ngơi nghỉ” trong những câu thơ tự do:

Em thanh thản trải khắp nhân gian

Mỏng manh

Thăm thẳm

… 

Xa xôi đến cao xanh hư không

Mà gần gũi như vừa tan vào chén

…

Em lọc những ưu phiền bụi bặm

Tinh khiết bao dung

(Trăng thu)

Tuổi thơ xưa luôn hồn nhiên, lém lỉnh, nhiều mộng mơ và khát khao khám phá…Khi trưởng thành, Lan Anh lại đầy đam mê và nhiệt huyết với công việc của một phóng viên Đài PTTH Thái Bình, rồi là một Phó Trưởng phòng Biên tập luôn hết lòng với nghề và sống gần gũi, chan hòa cùng đồng nghiệp. 

Chỉ với bốn mươi bài thơ, “Lá hát” đã phác họa rõ nét chân dung người đàn bà mang trái tim yêu đời, say mê “dịch chuyển”. Bước sang độ tuổi “không còn trẻ”, thơ Bùi Lan Anh vẫn giữ được sức sống mãnh liệt mà đằm sâu, nhẹ nhàng, tự do như gió thoảng qua cánh đồng và đọng lại những suy ngẫm triết lý sâu sắc:

Đậm thì sâu mà không vương

Nhạt thì nhòe mà không hương

(Trà)

Hay như:

Tìm tòi trong đổ nát hư vinh

Âm thầm xây tổ ấm của mình

Ai đồng nát… giữa thị thành

Ai đi gạn đục lấy dòng trong veo

(Người đàn bà đồng nát)

Quan sát tinh tế, lắng nghe thận trọng và tỉ mỉ, sức liên tưởng phong phú, sử dụng phép ẩn dụ “rất có nghề”, để rồi trái tim tự nói lên tiếng lòng bằng những câu thơ hiện đại nhưng cũng đậm chất truyền thống. Có những bài, Lan Anh kết hợp sử dụng linh hoạt nhiều thể thơ để nói được nhiều trạng thái cảm xúc của mình, khi nhanh, khi chậm, lúc dần dà nhắc nhớ, khi ào ạt nêu vấn đề, khiến người đọc không thể “cưỡi ngựa xem hoa” trên từng câu chữ mà phải chậm lại nghĩ suy. 

Tập thơ tập hợp nhiều bài tác giả viết khi mới mười một, mười hai tuổi, miêu tả những cây, những con, dòng sông, bãi biển, hay rộng hơn, xa hơn là một mùa nào đó trong năm, một hiện tượng của thiên nhiên, trời đất. Sau này, khi đã trưởng thành, suy tư ấy nương theo sự cảm nhận về hạnh phúc và thân phận con người, như: người lính biển, người lao động chân quê, người cựu chiến binh… Thời gian qua đi, còn lại trong người thơ Bùi Lan Anh là những mong chờ hạnh phúc tròn đầy và viên mãn, những chiêm nghiệm của riêng mình bằng những phát hiện tứ thơ mới và độc đáo để gửi tới những người yêu thơ (Tình quân vương, Khẩu trang).

3. Vẫn hát lời của lá

Việc đặt tên tập thơ đầu tay là “Lá hát”, tôi hiểu ý đồ của tác giả (có thể sẽ không đúng hoàn toàn), rằng: người thơ Bùi Lan Anh vẫn trong trẻo như thuở xưa, vẫn là “bài hát” ấy nhưng giai điệu đã sâu lắng hơn, da diết hơn, ca từ đã tinh lọc qua dặm dài xúc cảm trước cuộc đời, lá vàng đã thay mùa bao bận thì cũng bấy nhiêu vòm xanh mới lại bừng lên. Bão gió có thể đã đi qua dài rộng cuộc đời nhưng sau hết là “bình tĩnh sống”, cảm nhận mà rút ra lời khuyên cho chính mình, để mọi cũ càng sẽ gửi vào dĩ vãng, nhường chỗ cho những hồi sinh xanh tươi ngút ngát, rộn ràng tiếng reo vui của muôn trùng sắc hoa:

Trận bão hôm qua

Dường như đã thành chuyện cũ

Lá đang vươn cánh mở

Hát khúc hát hồi sinh

(Lá hát)

Lần gặp tôi gần nhất là tại đêm thơ “Nhà Búp và những người bạn - Thái Bình, thu 2026” trung tuần tháng 10/2026 vừa qua, Lan Anh cứ tíu tít: “Rất vui khi thấy cậu đã kịp về! Sự có mặt của cậu làm chúng tớ yên tâm hơn, vì Nhà Búp có những “nam nhi”! (Thực ra, Lan Anh khéo động viên và trân trọng tình bạn nên chia sẻ suy nghĩ với tôi như vậy!). Trước ánh nhìn long lanh nơi đáy mắt của người đàn bà đã từng là “mỹ nhân của đài PTTH Thái Bình” một thời (như lời của nhà thơ Hồng Thanh Quang khen tặng trong đêm thơ), tôi cười vui và cảm nhận sự phấn chấn hơn bao giờ hết của Lan Anh.

Cầm trên tay tập “Lá hát” với 130 trang sách ra đời sau đúng 50 năm kể từ khi viết bài thơ đầu tiên ở lớp Búp trên cành, tôi biết Lan Anh đang rất hạnh phúc. Cuốn sách ra mắt sau chặng đường khá dài để “thai nghén và sinh nở” đúng dịp kỷ niệm “Nửa thế kỷ Búp trên cành (1976 – 2026)”. Nhưng tôi dám chắc, Lan Anh cũng đang ấp ủ cho “đứa con tinh thần” tiếp theo của mình, mong mỏi và tự tin để bầu bạn trong Nhà Búp và bạn yêu thơ sớm được đón đọc. Tin lắm chứ, bởi cứ cảm nhận nguồn năng lượng tràn trề qua mỗi cuộc gặp gỡ và trò chuyện, cứ theo dõi và quan sát những chuyến đi say mê và hào hứng tới vùng đất mới, cứ xâu chuỗi các sáng tác từ mấy mươi năm qua của Bùi Lan Anh, thì những bài ca của lá sẽ lại tiếp nối và ríu rít ngân vang trong vòm xanh kỳ diệu.

Các bài viết liên quan:

• Sen tàn chớ vội buồn mau
• Viết trong đêm lửa trại
• Lòng tham và con bò lạc
• Mơ say
• Gặp gỡ người đã "Mở lòng"
• Tinh sương phố cổ Hà Giang
• Lá vẫn hát trong vòm xanh kỳ diệu

Những tác phẩm cũ hơn:

• Rồi em đến nhẹ như là ánh trăng...
• Gặp gỡ người đã "Mở lòng"
• “Thả gió qua sông” – Thả được không Hiếu ơi?
• Đọc Thả gió qua sông của Trương Minh Hiếu
• Sóng, gió và miền yêu dấu thả qua một dòng sông
• Một hồn thơ lai láng sa hồng
• Trên đường tới lục bát