Gặp gỡ người đã "Mở lòng"

Thứ bảy - 03/10/2026 17:18

(Ảnh: Ts Đào Thanh Bình)

GẶP GỠ NGƯỜI ĐÃ “MỞ LÒNG”

(Đọc tiểu thuyết “Mở lòng” của Đào Thanh Bình, NXB Văn học, 2026)
Trương Minh Hiếu

Qua mấy mùa hè học lớp Búp trên cành, tôi chưa bao giờ gặp chị, nhưng biết chị qua các bài viết đăng trên tạp chí Văn nghệ Thái Bình và tạp chí Búp trên cành với bút danh Đào Thanh Bình. Văn xuôi trôi chảy, “ngọt lừ”, thơ thì giàu hình ảnh và nhạc điệu: “Em lắng nghe trong đêm/ Tiếng tằm già lên né/Tơ mềm vương óng ả/Như nắng vàng bừng lên…”. Nghe nói, “gái thị xã” xinh và “mặc diện”, “ăn đứt” mấy cô gái nông thôn, còn tôi thì cậu con trai “quê một cục”, ở mãi tít vùng quê xa tỉnh lỵ: xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà (trước đây), gia đình “ba đời làm nghề nông”, không sang trọng, giàu có như “người thị xã” toàn là con công nhân, con cán bộ, nên tôi vô cùng ngưỡng mộ chị.

Suốt những năm tháng sau này khi đã rời xa Hội Văn nghệ Thái Bình, tôi chưa bao giờ hỏi thăm về chị (vì đã biết chị bao giờ và như thế nào mà hỏi!), và cũng chẳng biết hỏi ai!

Năm 2023, khi tôi gặp Phạm Minh Châu (Búp Nú – tên gọi thân thương do chị em trong nhóm Búp trên cành đặt cho) ở thành phố Cảng thì nghe loáng thoáng tên chị: Đào Thị Bình, bút danh Đào Thanh Bình – Búp Hát (thầm đoán là chị hát hay lắm), học rất giỏi, được tuyển thẳng vào khoa Văn, Đại học Sư phạm I. Lòng thường mơ có ngày diện kiến người chị giỏi giang, xinh đẹp, nhưng tôi chưa thực sự quay lại sinh hoạt trong nhóm Búp trên cành nên khó có cơ hội gặp lại các Búp (tên gọi chung những người đã từng tham dự lớp bồi dưỡng các em thiếu nhi có năng khiếu văn học nghệ thuật do Hội Văn nghệ Thái Bình tổ chức từ năm 1976 đến năm 1998), trong đó có chị.

Rồi mọi thông tin cũng chỉ dừng ở đó.

Ngày 08/12/2024, Nhà Búp tổ chức ra mắt sách tại Hải Phòng sau khi tôi đã cố gắng in tập thơ đầu tay: Cội, và cùng Phạm Minh Châu nhận trọng trách chủ nhà cho buổi lễ ý nghĩa này. Tôi vui mừng được đón gặp rất nhiều các chị, các bạn và các em, những lứa Búp trên cành của gần năm mươi năm trước. Tôi càng thêm ấn tượng về chị qua lời kể của nhà thơ Kim Chuông, người thầy của lớp Búp trên cành chúng tôi: “Bình xinh đẹp, “nói vo” rất giỏi, nhẹ nhàng, gái Thái Bình nhưng lại chuẩn người Hà Nội!”. Lúc chị dẫn chương trình cùng PGS, TS Vũ Huy Thông (thành viên Nhà Búp) và lên sân khấu chụp ảnh chung với mọi người, tôi cứ say sưa lắng nghe, theo dõi và ngắm nhìn chị thật kỹ. Rõ ràng là những gì tôi từng hình dung về chị, những điều tôi từng nghe nói về chị, quả là không sai! Tuy nhiên trong buổi đó, vì là chủ nhà, lại là người thuộc bộ phận tổ chức nên tôi cứ líu ríu việc nọ, việc kia mà chẳng chuyện trò được với chị (quan trọng là ngại bắt chuyện hỏi han, vì hồi đó, tôi mới quay lại Nhà Búp nên khá tự ti, chỉ dám “ngước nhìn” các Búp qua những bài viết xuất sắc của họ). 

Vẫn không có thêm thông tin gì về chị. 

Vừa rồi, trong sự kiện B50 – “Lễ kỷ niệm nửa thế kỷ Búp trên cành” ngày 09/8/2026 tại thị xã Thái Bình (cũ), tôi bận công việc, về dự lễ muộn hơn mọi người (các Búp hội ngộ từ chiều hôm trước), cũng tíu tít với chồng sách trưng bày của mình, sửa soạn, sắp đặt, ký tặng mọi người. Tranh thủ lúc bàn trưng bày sách vắng người, tôi vội vã đi chào hỏi các Búp và "trình bày lý do về muộn” thì nghe chị gọi, hỏi: "Hiếu ơi, chị tặng sách em chưa nhỉ?". "Chưa chị ạ!". Mừng quýnh vì được chị “quan tâm” ký tặng sách (và sau đó thì tôi cũng háo hức tặng tập sách mới của tôi “Thả gió qua sông”, cho chị). Rồi lại bị cuốn vào công việc do Ban Tổ chức phân công, chẳng có thư thả mà trò chuyện với chị và mọi người. 

Lần thứ ba gặp chị ở Hưng Yên để trao tặng sách cho Thư viện tỉnh, ngày 19/8/2026, hai chị em cũng không có thời gian ngồi riêng với nhau. Nhớ đến cuốn tiểu thuyết “Mở lòng” chị tặng mà mới xem qua quýt trang đầu, trang cuối và trích dẫn cảm nhận của nhà thơ Kim Chuông. Lại nhớ, nghe nói “Mở lòng” chị viết đã lâu nhưng chưa in vì nhiều lý do, đâu đó có cả lý do “sợ đụng chạm”. Tuy nhiên, nhờ có sự động viên (cả thúc giục nữa của nhiều người) “chị khẩn trương in “Mở lòng” để đóng góp vào con số 50 đầu sách trưng bày trong lễ kỷ niệm Nửa thế kỷ Búp trên cành”. Mừng cho chị, “Mở lòng” đã “mở” đúng dịp ý nghĩa của Nhà Búp chúng tôi.

Công việc bận rộn cứ cuốn đi. Mà cũng tại lười, đọc cả một tập thơ thì nhanh nhanh chóng chóng trong vòng một, hai tiếng, là xong, còn tiểu thuyết dày đến 352 trang, cầm đằm tay, thì ngại. Nhưng, kỳ nghỉ lễ Quốc khánh vừa rồi, tôi đặt quyết tâm phải đọc xong (cốt lõi là muốn hiểu hơn về tác giả của cuốn “tự thuyết” gây tò mò này): “Mở lòng”. 

Quyết tâm là thế mà cũng còn gần hai chục trang chưa kịp đọc. Sáng ngày 03/9 là ngày đầu tiên đi làm sau kỳ nghỉ dài ngày, bận họp triển khai công tác kinh doanh của Công ty, đầu giờ chiều vội vã khóa trái cửa phòng làm việc, vùi đầu liền một mạch đọc nốt cuốn sách, rồi lại lướt nhanh lại lần nữa toàn bộ “Mở lòng”. Những trang giấy lật ngược, không rời rạc, cũng chẳng liền tay, lúc thì ào qua, khi thì dừng lại ngẫm ngợi. Chẳng cảm nhận tiết trời thu ngoài kia đang bao nhiêu độ, ngước trông ra chỉ thấy vòm xanh bên ngoài ô cửa khẽ rung rinh, thấp thoáng những chùm hoa sữa màu trắng. Chắc là, hoa đang tỏa hương thơm dịu dàng, ngây ngất. Tiếng xe cộ âm âm u u vẫn vọng về như gần gũi mà như xa xôi, rất bí ẩn mà lại hiện hữu như những suy tư đang xáo trộn ăm ắp vơi đầy.

Thả lỏng tâm tư. “Nó”, là chị đấy, nhân vật chính của “Mở lòng”, hình ảnh hiện lên cứ ào ạt và xôn xao, lặng lẽ mà dâng trào. Cuốn sách viết theo phong cách tự truyện, lối hành văn tự nhiên; những đoạn hội thoại ít câu dẫn dắt, diễn giải; nhiều từ “lạ” mà hợp cảnh, hợp tình dễ “bắt quen” người đọc; lời kể mộc mạc mà chất chứa suy tư, đầy tính triết luận; những đoạn viết dù ngắn chưa đến một trang hay dài tới 4, 5 trang sách cũng là vừa đủ cho một sự việc, một câu chuyện diễn ra trong cuộc đời của chị. Nhiều “trường đoạn” ngỡ như vu vơ, rời rạc, song vẫn kết nối dễ dàng và logic đến mức “không thể thiếu” khiến tôi phải cố “theo đuổi” khó cưỡng lại, trong toàn bộ cuốn sách. “Tự nhiên như nhiên” là sự “trải lòng” hình như chỉ có ở chị, để sáu mươi năm cuộc đời gói gọn trong một phút suy tư, rồi lại loang thấm mênh mang ngỡ như không bao giờ dừng lại. 

Này đây: Mảnh đất thị xã Thái Bình yên bình và thân thương; một gia đình có tới chín anh chị em ruột; một thời bao cấp với vô vàn khó khăn nhưng quá đỗi nồng nàn, ấm áp yêu thương. Tất cả khiến tôi hồi hộp, thổn thức nhớ về, liên tưởng, bởi có những chi tiết như của chính tôi vậy!

Này đây: Thời học trò vẻ vang và hãnh diện, bởi chị là cô bé học giỏi suốt 10 năm liên tục cắp sách đến trường (thời của chị chưa có lớp 11, 12), có tới 3 năm cuối các cấp I, II và III, đều là học sinh giỏi trong đội tuyển và thi đoạt giải miền Bắc, giải quốc gia môn văn.

Này đây: Những khó khăn đầu đời của cô nữ sinh mới ra trường, ngày đầu nhận công tác, khát vọng tưởng chừng bị chối bỏ bởi những cái nhìn mang đầy cảm tính. Chị đã “vượt sốc” để an yên mà cống hiến bằng cả niềm đam mê trọn vẹn.

Và, đây nữa: Gian nan, khó khăn đến cạn kiệt của người phụ nữ khi làm mẹ, có những giấc mơ đang hiển hiện bỗng chốc tan biến trong đau đớn tột cùng.

Rồi, một chuyên viên, một cán bộ của Bộ Giáo dục với những thăng trầm, may mắn đó mà trắc trở cũng nhiều. Người đàn bà “một nách ba con” khăn gói từ miền quê lúa xa xôi lên đất Thủ đô ồn ào, náo nhiệt, ngày đêm lăn lộn theo đuổi khát vọng trụ vững và trưởng thành.

Nhưng, sau tất cả là hạnh phúc của người mẹ giàu nghị lực, là thành công của một công chức mẫn cán, hoạt bát, tận tâm với công việc. Và, hoài bão, khao khát đã trở thành hiện thực, như món quà của Thượng đế ban cho kẻ hiểu thấu ơn trên mà tu tập chân thành.

Những dòng chữ cuối cùng của trang sách cuối cùng dừng lại đúng lúc khi “tấm lòng” của “nó” được “mở ra” vừa đủ, để “vĩ thanh” cứ ngân lên khiến người đọc dễ dàng nương theo đó mà thênh thang và thư thả.

Tôi thở phào. Một cảm giác thoải mái, nhẹ nhàng và vui. Muốn khoe ngay với chị rằng: “Em đã đọc xong “Mở lòng”, đã biết khá nhiều về “nó” – ngôi xưng về nhân vật trong tiểu thuyết đầu tay của chị là chính chị ở ngoài đời!”. Biết để làm gì nhỉ! Để thỏa mãn tò mò trước “tin đồn” về sách (còn nghe nói khi xin phép xuất bản, Nhà xuất bản cũng khá do dự, chỉ đồng ý sau khi xem kỹ toàn bộ tác phẩm và bớt đi một vài đoạn). Ngưỡng mộ chị vô cùng! Văn phong tự nhiên, nhẹ nhàng và chân thực, không hề “lên gân” hay hoa mỹ. Ngồn ngộn thông tin, tình tiết, sự việc. Cuối mỗi đoạn là “bài học” được sẻ chia và nhắn gửi, như mỗi yêu thương và trách nhiệm đều muốn trao truyền cho tất thảy người đọc. Một trí nhớ tuyệt vời để có được những trang viết về những gì đã xảy ra cách nay hàng năm, sáu chục năm, dẫu không theo trình tự thời gian nhưng nhất nhất “tuần tự như tiến” theo mạch cảm xúc chủ quan của tác giả.

Chị, một cô bé mảnh mai nhưng học giỏi và hát hay. 

Chị, một người con chăm ngoan, hiếu thảo. 

Chị, một thiếu nữ xinh đẹp, giỏi giang. 

Chị, một người vợ, may mắn đấy nhưng cũng nhiều éo le, trắc trở, hạnh phúc đấy nhưng không hoàn toàn. 

Chị, người phụ nữ vừa truyền thống nhưng cũng rất hiện đại. 

Chị, người đàn bà đầy bản lĩnh, dám tin và vượt qua chính mình. 

Chị, một nữ cán bộ nhanh nhẹn, hoạt bát, tinh ý, lắm gian nan nhưng rất thành đạt. 

Chị đã thực sự “mở lòng” để chia sẻ, để giãi bày. Tôi tin, “Mở lòng” đáng để chúng ta đọc và nhìn lại mình và soi rọi ra cuộc đời, mà cảm thông, mà trân trọng. Người đọc thấy bóng dáng mình đâu đó, dù rất nhỏ, đặc biệt là với những người đã từng trải qua thời kỳ bao cấp cho đến giai đoạn kinh tế thị trường. Chị thực sự là nguồn cảm hứng “phải sống cho ra sống” với không ít người, nhất là các bạn trẻ.

Phía sau chị là gia đình, đặc biệt là bố mẹ đẻ của chị: niềm tự hào, hãnh diện của chín người con; là ba đứa con của chị, ba giọt máu thiêng liêng của tình mẫu tử: lòng yêu thương sẽ được đền bù và đắp đổi. 

Sau “Mở lòng”, tôi mong và hy vọng sớm được đọc nhiều tác phẩm mới của chị, trong đó có cuốn sách chắp bút từ những trang nhật ký quý báu của ba mẹ chị! Bởi tôi tin, con người chị còn ẩn chứa nhiều điều thú vị!

Hải Phòng, 04/9/2026

Trương Minh Hiếu

Các bài viết liên quan:

• Viết trong đêm lửa trại
• Phía sau cửa sổ
• Sen tàn chớ vội buồn mau
• Lòng tham và con bò lạc
• Tinh sương phố cổ Hà Giang
• Mơ say
• Gặp gỡ người đã "Mở lòng"

Những tác phẩm cũ hơn:

• “Thả gió qua sông” – Thả được không Hiếu ơi?
• Đọc Thả gió qua sông của Trương Minh Hiếu
• Sóng, gió và miền yêu dấu thả qua một dòng sông
• Một hồn thơ lai láng sa hồng
• Trên đường tới lục bát
• Nguyễn Diệu Liên, một hồn thơ trong trẻo an yên
• Người giữ lửa của Nhà Búp