Ba mươi lăm mùa phượng đỏ và người thầy của chúng tôi

Thứ năm - 24/09/2026 11:20

BA MƯƠI LĂM MÙA PHƯỢNG ĐỎ VÀ NGƯỜI THẦY CỦA CHÚNG TÔI

(Thân yêu tặng các bạn Toán K41 - ĐH Sư phạm I Hà Nội) 

Ba mươi lăm mùa phượng đã đi qua.

Ba mươi lăm lần ve gọi hè về trên những vòm lá cũ. Những sân trường năm nào giờ đã đổi thay, những dãy bàn ghế ở giảng đường C đã đón biết bao lớp sinh viên mới. Chỉ có ký ức là giống như một ngăn tủ gỗ cũ, càng mở lại càng thơm mùi thời gian.

Mỗi lần trở về với những ký ức ấy, tôi lại thấy mình là một người thật hạnh phúc và may mắn. Trong bốn năm đẹp nhất của tuổi sinh viên, tôi đã được học dưới sự dìu dắt của PGS.TS Văn Như Cương. Không phải ai cũng có cơ hội được gặp một người thầy lớn trong đời, còn tôi, may mắn ấy đã đến từ những năm tháng ngồi dưới giảng đường, lặng lẽ nghe thầy giảng từng bài toán và học từ thầy không chỉ kiến thức mà còn cả cách làm người, cách sống và cách giữ cho mình niềm say mê với nghề nghiệp.

Bốn năm ấy đã lùi xa hơn ba thập kỷ. Cuộc đời đưa mỗi người đến một phương trời khác, nhưng có những điều thời gian không thể làm phai nhạt. Càng đi qua nhiều trải nghiệm, tôi càng thấm thía rằng, điều quý giá nhất mình nhận được từ quãng đời sinh viên không chỉ là tấm bằng tốt nghiệp, mà còn là may mắn được làm học trò của một người thầy mà cả cuộc đời luôn sống trọn vẹn với toán học, với giáo dục và với học trò.

Trong ngăn ký ức ấy, thầy Văn Như Cương vẫn đứng đó. Vẫn là người thầy của những ngày chúng tôi ngồi chen nhau trong giảng đường, mang theo biết bao ước mơ còn chưa kịp gọi thành tên.

Lạ lắm! Trong trí nhớ của tôi, thầy có đến hai dáng hình.

Có hôm, thầy bước vào lớp trong chiếc quần bò bạc màu, áo phông giản dị, đầu đội chiếc mũ phớt rất riêng. Dáng đi nhanh, khỏe khoắn, ánh mắt lúc nào cũng sáng như vừa tìm thấy một điều thú vị. 

Khi ấy, với chúng tôi, thầy giống như một Robinson của thế giới tri thức, một nhà thám hiểm không ngừng mở ra những miền đất mới của toán học. Một người lúc nào cũng muốn khám phá. Chỉ khác là hòn đảo của thầy không có cát trắng hay sóng biển, mà là những miền đất vô tận của toán học.

Nhưng cũng có những buổi sáng mùa đông, gió Hà Nội lùa qua hành lang lạnh buốt, thầy xuất hiện trong bộ vest màu sẫm, chiếc cà vạt ngay ngắn, mái tóc bạc được chải cẩn thận. Cả giảng đường tự nhiên im phăng phắc.

Khi ấy, thầy giống một vị giáo sư bước ra từ những trang sách cũ. Trang nghiêm, lịch lãm và đáng kính đến mức chỉ cần nhìn thấy thôi, chúng tôi cũng tự nhiên ngồi ngay ngắn hơn.

Tiếng chuông vừa dứt.

Thầy bước lên bục giảng.

Không có những câu chuyện mở đầu dài dòng. Không điểm danh. Không nhắc nhở. Chỉ một viên phấn trắng trên tay, vài nét chữ đầu tiên hiện lên trên bảng đen, rồi cả thế giới của những con số, những định lý và những phép chứng minh bỗng mở ra trước mắt chúng tôi.

Có người từng nói toán học khô khan.

Nhưng những giờ học của thầy thì chưa bao giờ như thế.

Mỗi bài toán đều giống như một chuyến đi. Có lúc tưởng đã lạc đường, rồi bất ngờ tìm thấy lối ra. Có lúc một lời giải đẹp khiến cả lớp cùng mỉm cười như vừa khám phá được một bí mật chỉ dành riêng cho mình.

Chúng tôi học đến hết tiết thứ sáu của buổi sáng.

Ngoài cửa sổ, nắng đã đứng bóng. Những hàng xà cừ im lìm trong cái oi đầu hạ. Từ căng tin, mùi cơm mới, mùi canh rau, mùi cá rán theo gió bay lên khiến bụng lũ sinh viên réo liên hồi.

Đứa nọ nhìn đứa kia cười.

Ai cũng đói.

Thế nhưng chẳng ai mong tiếng chuông reng reng tan học. 

Chúng tôi chỉ mong thầy giảng thêm một chút nữa.

Thêm một bài toán nữa.

Thêm một câu chuyện nữa.

Bởi mỗi giờ học của thầy đều trôi nhanh đến lạ, như một cuốn sách hay vừa mở đã hết.

Thầy nghiêm.

Nhưng chưa bao giờ làm chúng tôi sợ.

Sự nghiêm khắc của thầy giống như một người cha lặng lẽ dựng hàng rào quanh khu vườn để cây con lớn lên ngay ngắn. Bước qua hàng rào ấy mới biết bên trong là biết bao yêu thương.

Ngoài những bài giảng, điều chúng tôi nhớ nhất lại là những câu chuyện đời thầy.

Những câu chuyện không có trong giáo trình.

Những câu chuyện mà càng lớn lên, chúng tôi càng hiểu giá trị của nó.

Tôi nhớ nhất lần thầy kể về cái Tết đầu tiên thời sinh viên của thầy. 

Quê thầy ở Nghệ An.

Nhà nghèo.

Đến Tết cũng không đủ tiền mua vé tàu về quê.

Thế là giữa lúc người người gói ghém hành lý trở về sum họp, thầy lặng lẽ ở lại ký túc xá.

Đó là đêm ba mươi.

Mùa đông miền Bắc lạnh đến mức hơi thở cũng hóa thành khói trắng. Gió rít qua khe cửa. Ngoài phố, đâu đó thấp thoáng ánh đèn của những ngôi nhà đang chuẩn bị đón giao thừa. Có lẽ trong những căn bếp ấy, nồi bánh chưng đang sôi, cha mẹ đang ngồi bên con cái, tiếng cười nói đang đầy lên theo từng làn khói.

Còn trong căn phòng ký túc xá nhỏ hẹp, chỉ có một chàng sinh viên ngồi trước chiếc bàn gỗ cũ.

Đói.

Nhớ nhà.

Và cô đơn.

Những cảm giác ấy chắc hẳn đã từng dồn lại trong lồng ngực của người thanh niên 18 tuổi. 

Rồi thầy mở một cuốn Toán học cao cấp.

Chỉ để đọc cho đỡ nhớ nhà.

Nhưng càng đọc càng say.

Một bài toán nối tiếp một bài toán.

Một lời giải mở ra lời giải khác.

Cho đến khi ngẩng đầu lên, giao thừa đã đi qua từ lúc nào và ngày đầu tiên của năm mới đã đến. 

Cái đói cũng quên.

Cái lạnh cũng quên.

Nỗi nhớ nhà cũng dịu xuống.

Chỉ còn niềm say mê tri thức ở lại.

Ngày ấy, khi nghe thầy kể, chúng tôi chỉ thấy đó là một câu chuyện.

Nhiều năm sau mới hiểu, có những con người đã bước qua gian khó bằng chính niềm đam mê của mình.

Có lẽ cũng vì thế mà trước ngày chúng tôi lên đường đi thực tập sư phạm năm cuối, thầy không nói nhiều lời dặn dò.

Thầy chỉ kể một câu chuyện.

Câu chuyện về tiết dạy đầu tiên trong cuộc đời mình.

Năm thứ tư đại học, thầy được phân công thực tập tại Trường Trưng Vương.

Ngày ấy, đó là ngôi trường chỉ có nữ sinh.

Thầy kể, hôm ấy mình hồi hộp đến mức tối hôm trước gần như không ngủ. Giáo án được xem đi xem lại không biết bao nhiêu lần. Từng câu hỏi, từng ví dụ, từng nét phấn đều được chuẩn bị cẩn thận.

Lớp học hôm ấy còn có rất nhiều thầy cô giáo kỳ cựu ngồi dự giờ.

Một người giáo sinh trẻ đứng trước hàng chục đôi mắt dõi theo của các giáo viên và mấy chục nữ sinh nhưng thầy rất tự tin say mê giảng bài. Tiết học diễn ra trong không khí sôi nổi của học trò. Học sinh hiểu bài rất nhanh. 

Dạy hết giáo án thầy bất chợt nhìn lên đồng hồ, còn gần mười phút.

Khoảng thời gian ấy bỗng dài như cả một buổi học.

May sao, thầy đã chuẩn bị sẵn vài bài tập dự phòng.

Thầy giao bài cho cả lớp.

Một cô lớp trưởng xinh xắn đứng lên.

Cô bước đến bảng, cầm viên phấn trắng, nhẹ nhàng viết từng dòng lời giải. Những con chữ hiện dần trên nền bảng đen như đang âm thầm giúp người thầy trẻ vượt qua khoảnh khắc khó khăn nhất của đời dạy học.

Và thật kỳ lạ.

Đúng lúc cô học sinh viết xong dòng cuối cùng, thầy cũng vừa khép lại lời kết.

Tiếng trống tan học vang lên.

Vừa khít.

Như thể nó đã chờ tiết học ấy từ rất lâu.

Chúng tôi cười.

Còn thầy cũng cười.

Rồi thầy kể tiếp bằng giọng rất nhẹ.

Sau khi tốt nghiệp, thầy về Vinh công tác.

Ít lâu sau, cô lớp trưởng năm nào thi vào Trường Đại học Sư phạm Vinh.

Có người hỏi vì sao.

Cô chỉ cười.

Vì muốn được tiếp tục làm học trò của người thầy mà mình ngưỡng mộ.

Từ sự kính trọng, lớn dần thành yêu thương.

tình yêu lớn lên lúc nào chẳng ai hay.

Một tiết dạy đầu tiên đã gieo xuống mảnh đất tuổi trẻ một hạt mầm rất đẹp. Hạt mầm ấy lặng lẽ lớn lên qua năm tháng, để rồi người nữ sinh Trưng Vương năm nào trở thành người bạn đời thủy chung của thầy – cô giáo Đào Kim Oanh.

Nhiều người biết đến thầy như một nhà toán học, một nhà giáo nghiêm cẩn, nhưng trong cuộc sống đời thường, thầy lại là một người chồng rất đỗi tinh tế và lãng mạn.

Có lần, cô Oanh cắm một bình hoa tươi đặt cạnh bàn làm việc của chồng. Có lẽ cô chỉ mong sắc hoa làm dịu đi những trang giáo trình, những công thức và những con số tưởng như khô khan. Nhìn bình hoa, thầy mỉm cười rồi viết ngay một bài thơ tứ tuyệt mang tên “Toán và hoa”:

Em cắm hoa tươi đặt cạnh bàn,

Mong rằng toán học bớt khô khan.

Em ơi! Toán học nhiều công thức,

Đẹp cũng như hoa lại chẳng tàn.

Chỉ bốn câu thơ ngắn mà người đọc thấy hiện lên cả một tâm hồn. Với thầy, toán học chưa bao giờ chỉ là những ký hiệu vô tri. Cũng như những bông hoa trên bàn làm việc của người vợ yêu quý, mỗi công thức đẹp đều mang trong nó vẻ hài hòa, bền vững và sức sống vượt lên thời gian. Có lẽ cũng vì thế mà suốt cuộc đời mình, thầy không chỉ dạy học trò yêu toán, mà còn dạy chúng tôi biết yêu cái đẹp, yêu sự tử tế và trân trọng những điều bình dị của cuộc sống.

Vâng! 

Từ một tiết dạy đầu tiên, mở đầu cho một câu chuyện đẹp kéo dài cả cuộc đời.

Và ... Cô học trò lớp trưởng năm ấy sau này trở thành người bạn đời của thầy.... 

Cả giảng đường hôm ấy bỗng yên lặng.

Không ai nói gì.

Có lẽ ai cũng đang nghĩ về nghề giáo.

Một bài giảng hay không chỉ giúp học trò hiểu một định lý.

Đôi khi, nó còn gieo vào lòng người khác một niềm tin, một lý tưởng, một tình yêu đủ lớn để đi cùng nhau hết cả cuộc đời.

Bây giờ, đã ba mươi lăm năm.

Những công thức ngày xưa có thể tôi không còn nhớ trọn vẹn.

Nhiều định lý đã trả lại cho những trang giáo trình. 

Nhưng những câu chuyện của thầy thì vẫn ở lại.

Ở lại như tiếng ve của một mùa hè cũ.

Ở lại như mùi phấn trắng còn vương trên chiếc bảng đen.

Ở lại như ánh nắng trưa năm nào rơi nghiêng qua ô cửa sổ giảng đường.

Ở lại như tiếng trống tan trường vang lên đúng vào khoảnh khắc đẹp nhất.

Để mỗi lần nhớ về thầy, tôi không chỉ nhớ một nhà giáo lớn.

Tôi nhớ một chàng sinh viên nghèo đã đi qua đêm giao thừa bằng những trang sách.

Nhớ một người giáo sinh trẻ run run trong tiết dạy đầu tiên.

Nhớ một người thầy suốt đời tin rằng tri thức có thể làm con người mạnh mẽ hơn, tử tế hơn và hạnh phúc hơn.

Ba mươi lăm mùa phượng vẫn tiếp tục nở.

Mỗi mùa hè lại có thêm những lớp sinh viên rời ghế giảng đường mang theo hành trang của riêng mình.

Có những ký ức về những người thầy sẽ dần mờ đi theo năm tháng.

Nhưng cũng có những người thầy giống như gốc phượng già giữa sân trường.

Mùa nào cũng lặng lẽ đứng đó.

Để mỗi lần nhớ về, trong lòng học trò lại nghe đỏ lên một khoảng trời tuổi trẻ.

Với tôi, thầy Văn Như Cương mãi mãi là một người thầy như thế!
 

Hà Nội, tháng 6 năm 2026
Nguyễn Diệu Liên

Các bài viết liên quan:

• Cô gái của mùa thu
• Hồn quê trong tôi
• Mùa hè ở lại
• Khẽ chạm vào mùa thu
• Hạnh phúc cuối tuần
• Hoa dại
• Ba mươi lăm mùa phượng đỏ và người thầy của chúng tôi

Những tác phẩm cũ hơn:

• Hạnh phúc cuối tuần
• Cả nể cho nên sự dở dang...
• Tản mạn đầu năm học mới
• Cuối thu nghĩ về sen
• Gia đình với niềm đam mê đọc sách kết nối yêu thương
• Tình bạn
• Ngày mùa thu