Người đi gieo hạt

Thứ năm - 20/08/2026 17:09

NGƯỜI ĐI GIEO HẠT
(TS. Đào Thanh Bình - Thành viên Búp Trên Cành – Cố vấn chuyên môn Hệ thống Giáo dục Tân Thời Đại Hà Nội)

Sau “Lễ kỷ niệm 50 năm ngày trở về”, lũ chúng tôi, những nhà văn, nhà thơ nhí - “Búp trên cành” năm xưa, bây giờ đã lên ông, lên bà, thành bác, thành chú … lại hẹn nhau nối mùa gieo hạt. 

5h sáng, chuông báo thức, tôi choàng tỉnh giấc, quờ tay với chiếc điện thoại, ngắt vội, để giữ cho người bên cạnh được ngon giấc, bất giác nghe:

- “Tên kia”, dậy đi, 5h rồi đấy! Cứ quần áo lượt là, son phấn xinh đẹp, đi thì gọi, “đây” bê sách xuống cho!

Tôi mở mắt, nhìn sang, lão chồng vừa dứt lời, đã chìm ngay vào giấc.

Nghe lời lão, và như thường lệ, dù đã 60++, tôi chọn chiếc áo váy lụa Hàng Châu, quà tặng của lão trong chuyến đi Trung Quốc năm ngoái; xoa kem dưỡng, rồi kem chống nắng loại “tune up”, thêm dưỡng môi phớt hồng, vừa soi gương,vừa tự gật gù. 

5h30 phút, còn 30 phút nữa “Xe Việt Nam” mới tới. Tôi nhặt riêng mấy cuốn “Mở lòng” – cuốn tiểu thuyết đầu tay của bản thân, nắn nót đề tặng cho em Phan Hà – một thành viên Nhà Búp là Phó Chủ tịch Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh nhà, và đề tặng thêm cho một vài anh chị em nghệ sĩ khác, xếp vuông vắn vào một cái túi riêng, đặt lên trên thùng sách 30 cuốn còn thơm mùi mực in. Đó là phần sách cá nhân góp vào xe sách hơn 600 cuốn, với gần 70 đầu sách của Nhà búp và các thành viên quyên tặng cho Thư viện tỉnh, ở cả hai cơ sở tại Thái Bình và Phố Hiến.

5h50 phút, điện thoại reo:

- Em chào chị! Em là tài xế Xe Việt Nam! Hôm nay em đồng hành cùng với các chị Nhà Búp. Em đã có mặt ở sảnh ạ!

- Ôi! Em đến rồi à? Chuẩn chỉnh quá, cảm ơn em, chị xuống ngay đây!

Tôi quay vào giường, lấy cái ngón tay úp móng hồng, gại gại lên bắp tay trần của chồng. Lão quáng quàng:

- Xe đến rồi hả? Đi… đi…!

Rồi cứ thế, lão lao ra khỏi giường, đi thẳng đến chỗ thùng sách, đeo cái túi đựng sách lẻ lên vai, hai tay bê thùng sách chắc nịch đi ra cửa. Tôi giữ cửa cho lão ra hẳn, mới đóng nhẹ, đủ để khóa lại mà không ảnh hưởng đến sự yên tĩnh của cả khu nhà. Thang máy buổi sớm rất nhanh. Chưa đầy 5 phút, chúng tôi đã có mặt chỗ xe. Chú lái xe, thoáng thấy, đã vội vàng chạy lại đón thùng sách, miệng chào xởi lởi:

- Anh để em! Các anh chị quý thật đấy! Bác gái đi tặng sách, có bác trai ủng hộ, quá ổn.

- Ừ! Đưa các chị em đi an toàn em nhé. Với “Nhà Búp”, các anh rể đều là hậu phương tuyệt vời đó, em cứ đi đi sẽ biết.

Trời thu mát mẻ, trong không gian xanh của khu đô thị Smart city, càng dịu hơn. Sau khi đón Chị Trần Huyền Tâm – “Chủ nhiệm” Nhà Búp và các búp em: Diệu Liên, Hồng Trường, chúng tôi cùng hai nhánh khác từ Thái Bình sang, Quảng Ninh về, tụ nhau tại trụ sở Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên tại phường Phố Hiến.

Năm mươi năm trước, chúng tôi là các búp măng non, nhờ chính sách bồi dưỡng nhân tài của các cấp lãnh đạo tỉnh Thái Bình và sự quan tâm của các văn nghệ sĩ Hội Văn học – Nghệ thuật Thái Bình (cũ) đón về nuôi dưỡng, chăm sóc từng bữa ăn, giấc ngủ; dìu dắt trong mỗi trải nghiệm thực tế về các vùng quê và làng nghề của quê hương; nâng niu, gạn lọc, uốn nắn từng con chữ, lời thơ, câu văn; chắt chiu từng dòng cảm xúc và trân trọng từng sáng tác cho tập sách “Búp trên cành” dành cho thiếu nhi, kéo dài hơn hai thập kỷ từ 1976 – 1998. Mỗi thành viên Búp trên cành lớn lên rồi bay xa theo cách của mình, trải qua cuộc bể dâu, một ngày đẹp năm 2015, chúng tôi mới có cơ duyên hội ngộ. Và, từ cuộc gặp gỡ sau 40 năm ấy, “Nhà Búp” ra đời năm 2019 như một mái nhà chung ấm áp đón chúng tôi trở về bên những người thầy lớn. Sau 7 năm dựng nhà, xây tổ, “Nhà Búp” mở rộng và được nối dài thêm bởi các cánh tay bạn bầu, thành “Nhà Lớn”, quy tụ hơn 200 nhà văn, nhà thơ với trái thơm, chín lựng. Năm 2025, “nhà lớn” đã có thêm “nhà mới” – nhành mới phương Nam – tại Đồng Nai, được gieo hạt, ươm trồng từ bàn tay Nhà Búp với sự dóng dựng của hai búp lớn: Tâm Trần và Sóng Biển.

Năm mươi năm sau, trong chuyến trở về thiêng liêng này, đại diện “Nhà Búp” gồm nhà thơ Trần Huyền Tâm - Trưởng ban Biên tập (nhabup.vn), nhà thơ Trương Minh Hiếu và nhà văn Nguyễn Diệu Liên - Phó Trưởng ban Biên tập, cùng các nhà văn, nhà thơ, nhà giáo, nhà nghiên cứu như Đào Thanh Bình, Nguyễn Thị Minh Hương, Đỗ Hồng Trường, Nguyễn Minh Phương (Jana Nguyễn)... cùng nhau trở lại chốn xưa. Nhà cũ từ Thái Bình dời về Phố Hiến, nhưng văn hóa hai vùng quê lúa, quê biển, quê nhãn, quê cói, quê chèo, quê của nhà văn hóa lớn Lê Quý Đôn… vẫn nguyên vẹn và còn phong phú, giàu có hơn gấp nhiều lần. 

Công tác tổ chức đón đoàn thật sự vô cùng chu đáo và ấm áp. Nó không chỉ là một backdrop, một tờ “Giấy mời” có dấu đỏ, một bữa tiệc đặt sẵn. Nó là sự ấm áp, dặt dìu từ trước, trong và sau chuyến đi. Mỗi tin nhắn mời gọi nhắc nhớ trong nhóm zalo hay trên facebook từ Phan Hà – Phó Chủ tịch Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh gửi qua (không phải từ một nhân viên hậu cần nào khác), là một lần trái tim rung lên bao cảm xúc. 

Chúng tôi yêu cách Anh Chu Huy Phương – Chủ tịch Hội chỉ đạo; yêu cách em Hà chăm chút cho cuộc gặp; yêu cách em Thế, em Thảo và các em chuyên viên, nhân viên của Hội không để ai lại phía sau, mỗi khoảnh khắc đều được trọn vẹn với sự trân trọng. 

Chúng tôi ngỡ ngàng, cảm động khi đích thân Anh Đào Văn Quyến - Giám đốc và các em ở Thư viện tỉnh tham dự và đón nhận sách. Văn hóa sách, văn hóa đọc được thắp lên từ những người đứng đầu, nhiệt huyết và mạnh mẽ biết bao! 

Chúng tôi yên tâm và hạnh phúc khi thấy “Búp” Phan Hà trong cương vị mới, sứ mệnh mới – Phó Chủ tịch Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh (sau sáp nhập) được dẫn dắt bởi người thủ trưởng có tâm, có tầm, bao dung phân cấp và trân trọng đóng góp của em; được bao bọc, bảo ban bởi các Anh/Chị lãnh đạo Đảng, chính quyền địa phương và nguyên lãnh đạo Hội và lãnh đạo các chi hội hiện tại: Chị Nguyễn Thị Thu Hương - nguyên Chủ tịch Hội, Anh Nguyễn Xuân Dương - Chi hội trưởng Chi hội Thơ, Ủy viên Ban Chấp hành Hội, Anh Lê Hồng Thiện - Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, cùng lãnh đạo, chuyên viên Văn phòng Hội, Ban Chấp hành các chi hội Thơ, Văn xuôi, Văn nghệ dân gian, Lý luận – Phê bình và đông đảo văn nghệ sĩ tiêu biểu của tỉnh. 

Một buổi trao tặng sách tự nhiên trở thành buổi sáp nhập, hòa quyện ấm áp trí tuệ, tình cảm của những con người thông tuệ và bao dung. Những vấn đề tâm huyết hơn, lớn hơn về sự nghiệp trồng cây, trồng người, gieo hạt, ươm mầm văn chương nghệ thuật cho tương lai, cứ thế, tự dưng trở thành chủ đề đàm đạo. Một năm trước, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sáp nhập tỉnh, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, hai vùng đất Hưng Yên và Thái Bình gặp nhau để mở ra một không gian địa lý mới rộng lớn hơn với những vùng kinh tế và giá trị văn hóa đa dạng phong phú hơn. Nhưng để một vùng đất thực sự trở thành ngôi nhà chung ấm áp, bên cạnh sự hòa nhập, sáp nhập, cần tiếp tục cùng nhau xây mới, cùng nhau tạo nên ký ức mới, câu chuyện mới và giá trị mới cho tương lai. Và hôm nay, điều đó đã đến thật tự nhiên như duyên mới từ nôi lành “Búp trên cành” 50 năm trước và từ “Nhà Búp” hôm nay. Những cuốn sách được viết từ nhiều không gian và thời gian khác nhau của các thành viên Nhà Búp đã cùng hội tụ tại Phố Hiến. 

Hơn 600 cuốn sách với gần 70 đầu sách được trân trọng trao tặng Thư viện tỉnh đã tự nhiên làm nên một “sự sáp nhập” thơ mộng và sâu sắc. Đó không đơn thuần là sự hợp nhất hành chính hay một nghi thức trao tặng thông thường. Đó là sự tiếp nối và giao thoa tâm hồn, là gạch nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai; giữa các bậc tiền bối đáng kính (mà nhiều người nay đã khuất bóng) với những người đang sống; giữa người đi trước và người theo sau. Đó là sự giao thoa văn hóa giữa những dòng sông, bến nước, con đò, mái chùa, rặng nhãn, hàng cây... những biểu tượng tâm thức của hai vùng đất nay đã quyện hòa làm một. Đó là sự khơi nguồn sáng tạo, là mệnh lệnh từ trái tim đến trái tim. Khi nhà thơ Trần Huyền Tâm – Chủ nhiệm -Trưởng ban Biên tập “Nhà Búp” chia sẻ mong muốn và quyết tâm xây dựng lại mô hình “Búp trên cành”, khởi động lại lớp bồi dưỡng sáng tác cho học sinh năng khiếu văn; xuất bản lại Tạp chí “Búp trên cành” dành cho thiếu nhi, tất cả bỗng cùng lắng lại nghĩ suy. Trong tâm thức mỗi người như chợt nhận ra đường đi và sứ mệnh cao cả của mình – của người gieo hạt, ươm cây. Và, cái ôm chợt đến, tự nhiên bởi sự đồng cảm, đồng điệu từ các thế hệ trước sau, từ những con người ở hai vùng quê cũ, nay cùng nghĩ cho tương lai các thế hệ văn nghệ sĩ của quê hương mới. Nhiều “Búp trên cành” chúng tôi đã rưng rưng xúc động khi Chị Hương - nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Hưng Yên bước tới, ôm lấy Chị Tâm - người bạn nghề với lời đề nghị chân thành từ đáy lòng: “Cho tôi ôm chị một cái!”. Cái ôm ấy gói trọn sự thấu hiểu, niềm tin yêu và sự đồng điệu giữa những tâm hồn cả đời đau đáu với văn chương và sự nghiệp trồng người. Đó là sự tái sinh một biểu tượng, mở đường cho việc tái bản “Búp trên cành” trên chính vùng đất quê hương mới, khẳng định văn chương chính là sợi chỉ tâm giao tự nhiên nhất để kết nối lòng người.

Chúng tôi trao đi những cuốn sách đã được viết từ hôm qua và cả hôm nay, để rồi bằng tất cả niềm tin và hy vọng, cùng đón chờ những cuốn sách sẽ được viết vào ngày mai, cho tương lai. Nếu những trang sách này có thể chạm đến trái tim các em nhỏ, đánh thức trong tâm hồn thơ trẻ tình yêu văn học nghệ thuật để một ngày không xa, các em tự tin cầm bút viết tiếp câu chuyện của chính mình, về quê hương mình, thì món quà của “Nhà búp” sẽ là giá trị mãi mãi. 

Buổi tặng sách, vồn thường chỉ diễn ra khoảng 30 phút hay 1 giờ, nhưng hôm nay, thật đặc biệt, nó bắt đầu hành trình hạnh phúc từ 6h sáng đến qua trưa, xế chiều chưa dứt. Tại phòng làm việc của Chủ tịch Hội, khi mọi khoảng cách địa lý, mọi khác biệt văn hóa đều bị xóa nhòa, chúng tôi, các “Búp trên cành” năm xưa (thành viên “Nhà búp” hôm nay), thực sự có được cảm giác trở về nhà – Ngôi nhà chung tại trụ sở Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh, trụ sở Tạp chí Phố Hiến. Chúng tôi say sưa hát, múa và nhảy các điệu vance, tango… trong tiếng trống do chính Chủ tịch Hội đệm; trong dẫn dắt tiếng đàn guitar của nhạc sĩ Dương Đức và du dương điệu nhảy của Phó Chủ tịch Hội. Chúng tôi hóa thành “Mặt trời bé thơ” nghe tiếng đàn của nhạc sĩ; cùng dắt nhau “Đi qua vùng cỏ non” … rồi bừng lên hạnh phúc “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” và chia tay nhau trong lời ca “Nối vòng tay lớn”. Không có lời cam kết nào được nói thành lời nhưng chúng tôi biết cây hạnh phúc mang tên “Búp trên cành Hưng Yên” đã gieo những hạt đầu tiên trong lòng người, trong nôi lành của Hội, từ những người lãnh đạo tâm huyết, trách nhiệm, sẵn sàng vì lợi ích 100 năm trồng người.

50 năm nữa sẽ có “Lễ kỷ niệm 100 năm Búp Trên cành từ Thái Bình đến Hưng Yên”. Có lẽ nhiều người trong số chúng tôi cũng giống như nhiều tiền bối khác của hôm nay không còn nữa, và chắc chắn, các mầm non được ươm trồng từ hôm nay trên quê hương Phố Hiến sẽ lại nhớ về chúng tôi, những người có mặt hôm nay, tại trụ sở này, bàn về gieo hạt và xây dựng lại mô hình “Búp Trên Cành”.

 Chúng tôi chia tay nhau trong niềm tin như thế. Khi Lãnh đạo Hội tiễn đoàn, trời trở mưa và mau hạt hơn, nhưng trong men say, chúng tôi vẫn dắt tay nhau ra trước sảnh, dưới bức tường ghi danh Tạp chí Phố Hiến và tên Hội Văn học – Nghệ thuật Hưng Yên để chụp ảnh kỷ niệm. Chủ tịch Hội còn dặn: Đây sẽ là bức ảnh đẹp in bìa Tạp chí phố Hiến số tháng 9/2026. Tháng 9 là tháng khai giảng. Có lẽ tháng 9 cũng sẽ là thời điểm khai mở lại con đường “Búp trên cành” để quả chín đầu tiên – Tạp chí Búp trên cành đầu tiên dành cho thiếu nhi Hưng Yên xuất bản đúng kế hoạch vào tháng 12/2026, với sự hợp sức của Nhà Búp và tài trợ của các văn nghệ sĩ tiền bối và các doanh nhân của quê hương.

Cơn mưa đến bất chợt, rồi qua nhanh, chỉ còn lại sự dịu mát và trời thu trong lành trở lại. Ngày 19/8/2026 nhằm đúng ngày thất tịch 7/7 năm Bính Ngọ, trời cho cơn mưa giải nhiệt với cầu vồng cho Ngưu Lang – Chức Nữ gặp nhau. Phải chăng, đó cũng là cách, đất trời chứng kiến duyên lành để “Búp trên cành” nối lại nhịp xưa? 

Thật là linh diệu!

Tôi đã trở về nhà, kể lại chuyến đi gieo hạt cùng ông xã. Đêm thu Hà Nội, ngày 19/8/2026, tôi trải lòng mình, nhớ ngày thu Phố Hiến quê hương./.

Các bài viết liên quan:

• Biết ơn là cội rễ - dấu vết của văn minh
• Bản lĩnh của người đàn ông giữ lửa
• “Bên trời neo gió” – Bản trường ca của một tâm hồn tự tại
• Chị Cả - lam lũ, cam chịu, lấy nhẫn làm đầu
• Chuyến đi đầu tiên - Chuyến xe bão táp
• Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
• Người đi gieo hạt

Những tác phẩm cũ hơn:

• Ký ức tuổi thơ về chiếc xe đạp thời bao cấp
• Búp trên cành - nguồn nhựa sống không ngừng chảy
• Ký ức tuổi thơ
• Người thầy của chúng tôi
• Những đứa trẻ rồi cũng đi xa nhà
• Nửa thế kỷ "Búp trên cành" - gặp gỡ các thế hệ và tiếp nối giá trị
• 50 năm hình thành và phát triển của Búp Trên cành Thái Bình

Những tác phẩm mới hơn:

• Đi bên mùa thu