Một lứa bên trời thắp lửa văn chương

Thứ sáu - 07/08/2026 20:26

(Ảnh: Nhóm Búp trên cành cùng các thầy văn chương tại Hội Văn học nghệ thuật Thái Bình - 1978)

MỘT LỨA BÊN TRỜI THẮP LỬA VĂN CHƯƠNG

Năm 1976, ngay sau khi đất nước ta được thống nhất, một ý tưởng tuyệt đẹp gieo mầm văn chương đầy tâm huyết của vị Chủ tịch UBND tỉnh Thái Bình - ông Nguyễn Ngọc Trìu và vị Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình - Nhà văn Bút Ngữ - đã được thực hiện. Thái Bình trở thành tỉnh đầu tiên và có lẽ là duy nhất tổ chức thành công “Lớp đào tạo bồi dưỡng năng khiếu sáng tác văn học nghệ thuật dành cho thiếu nhi”. Và một thế hệ trẻ bản lĩnh và tài năng từ lớp học ấy đã lớn lên, được đắp bồi bằng tình yêu văn chương trong trẻo và ký ức tươi đẹp trên con đường nghệ thuật, đã tỏa sáng và có nhiều đóng góp tích cực cho công cuộc phát triển của đất nước.

Kể từ Lớp học đầu tiên khai giảng vào ngày 20/6/1976 cho đến năm 1998 tức là trong suốt 23 mùa hè liên tục, 200 em học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi văn cấp tỉnh và toàn quốc, có năng khiếu sáng tác văn thơ trong tỉnh Thái Bình đã háo hức về với “cái nôi văn chương” này. Nhiều nhà văn, nhà thơ tên tuổi của Hội Nhà văn Việt Nam như: Tô Hoài, Phong Thu, Vũ Tú Nam, Phạm Hổ, Định Hải… cùng các văn nghệ sĩ Thái Bình như Bút Ngữ, Lê Bính, Nguyễn Khoa Đăng, Kim Chuông, Trần Đình Chung, Nguyễn Văn, Nguyễn Đức Hậu, Bùi Công Bính, Võ Bá Cường, Lê Duy Lễ, Đỗ Vĩnh Bảo, Phạm Đức Duật, Nguyễn Hải Đạm, Đặng Thuyên… đã trực tiếp giảng dạy, truyền nghề, vun đắp tình yêu văn chương cho các em. Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh cũng tổ chức nhiều chuyến đi thực tế tới các địa danh nổi tiếng của tỉnh như: HTX Vũ Thắng, HTX Quỳnh Trang, Trại điều dưỡng thương binh nặng Đồng Châu, làng vườn Thuận Vi, đền thờ Bác Hồ, Chùa Keo… và các tỉnh thành: Quảng Ninh, Hải Phòng, Hà Nội… cho các em mở mang hiểu biết, thêm yêu quê hương, đất nước và là nguồn cảm hứng vô tận để say mê sáng tác. Các bài viết được các nhà văn, nhà thơ trong Hội tận tình góp ý và tập hợp in trong tạp chí Búp trên cành. Các Họa sĩ: Hà Trí Dũng, Bùi Tằng Hoàn, Nguyễn Đình Bầu… đã dành nhiều tâm huyết vẽ tranh minh họa rất sinh động, tươi trẻ, mang nét riêng của Búp trên cành. Và đây cũng là lý do rất dễ thương khiến các “môn sinh” của Lớp Búp trên cành được gọi là “Búp”, dù nay các Búp đều đã trưởng thành. Nhiều bài viết của các em được chọn gửi đăng báo của TW, của tỉnh; được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài PTTH Thái Bình và tham gia các cuộc thi viết dành cho thiếu nhi trong nước và quốc tế. Từ các cuộc thi đó, 46 em đã giành được 73 giải thưởng cá nhân, cùng 05 giải thưởng tập thể. Ban Tổ chức các cuộc thi ấy đã đánh giá: Thái Bình là một trong số ít các tỉnh, thành phố giành nhiều giải thưởng nhất, có nhiều sáng tác có chất lượng tốt nhất. 

Sau năm 1998, Lớp bồi dưỡng năng khiếu sáng tác văn học cho thiếu nhi không còn được duy trì. Các Búp như những cánh chim tỏa đi muôn nơi. Mãi đến tháng 8/2015, lần đầu tiên có cuộc họp mặt của một số Búp trên quê hương Thái Bình. Sự trở về của những cậu bé, cô bé yêu văn chương năm xưa đã tạo nên một cộng đồng sáng tác bền bỉ gắn bó dưới mái nhà chung Nhà Búp. Với tình yêu Nhà Búp và niềm đam mê văn chương tiên thiên thôi thúc, các thành viên đã tự tổ chức “trại viết” ở nhiều nơi dọc ba miền đất nước và cả ở nước ngoài… để mọi người thêm gắn bó, thêm những trải nghiệm thực tế, tạo cảm hứng sáng tác và kết hợp ra mắt các tác phẩm mới…  Nhiều người đã trở thành là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Văn học Nghệ thuật các tỉnh, thành phố. Trang website Nhà Búp và Fanpage Nhà Búp ra đời từ năm 2019 đến nay đã giới thiệu hơn 11 ngàn tác phẩm của các thành viên và cộng tác viên là các nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ, họa sĩ cùng những người có chung niềm đam mê sáng tác văn học từ mọi miền Tổ quốc. Các bài viết của trang được cập nhật mỗi ngày ở nhiều chuyên mục: thơ, văn xuôi, lý luận phê bình, văn học dân gian, nhạc, họa… . Nhiều Búp đã in sách riêng, làm phong phú cho “Kho sách” Nhà Búp, tổng số đến nay là trên 50 đầu sách cá nhân và 11 đầu sách chung. Những ấn phẩm của Nhà Búp được sự đón nhận hào hứng của độc giả, nhiều bài viết được chọn đăng trong các báo, tạp chí của Trung ương, của Thái Bình (sau này là Hưng Yên) và các tỉnh thành trong cả nước, phát thanh trên Đài Tiếng nói Việt Nam; được trao tặng nhiều giải thưởng của địa phương và TW. Nhiều bài thơ đã được các nhạc sĩ phổ nhạc thành bài hát, một số bài viết của các Búp được chọn in trong sách giáo khoa, trích dẫn đưa vào đề thi hay chọn làm học liệu trong chương trình giáo dục phổ thông. 

Trong dịp hướng tới kỷ niệm 50 năm Búp trên cành, với sự nỗ lực, kiên trì, huy động mọi khả năng có thể, từ việc “lục tung” tất cả các nguồn tư liệu lưu trữ trong thư viện tỉnh, trên các trang mạng đến việc tập trung tìm kiếm từ các tư liệu lưu giữ cá nhân và bạn bè,vừa  áp dụng công nghệ thông tin – kỹ thuật số, vừa miệt mài đánh máy lại những trang sách cũ bị mờ, bị rách…, nhóm Thông tin tư liệu do Nhà thơ Trần Huyền Tâm  - “chủ soái văn đàn Nhà Búp” giữ vai trò trụ cột cùng với sự trợ giúp đắc lực của các thành viên: Nguyễn Nga, Bùi Lan Anh, Trương Minh Hiếu, Bùi Lan Anh, Trần Thu Huê, Nguyễn Thị Toán, Nguyễn Diệu Liên, Vũ Huy Thông, Chu Xuân Giao, đồng thời được sự hỗ trợ nhiệt tình của Thư viện tỉnh Thái Bình và gia đình cố Nhà văn Bút Ngữ (nguyên Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình), đã tìm kiếm, “khai quật”, “tìm kiếm”, “phục dựng”…được gần một ngàn bài viết của các Búp, tập hợp thành cuốn sách: “Búp trên cành - tuyển tập văn thơ thiếu nhi Thái  Bình 1973-1998”. Quá trình tổng hợp các bài viết tưởng như đã chìm quên trong quá khứ này cũng đem lại nhiều thông tin thú vị về quá trình hoạt động của các khóa Búp mấy chục năm trước. Nhiều người ngỡ ngàng khi được đọc lại những bài viết, được nhắc về những giải thưởng từ hồi bé mà chính mình cũng không nhớ. Và điều hạnh phúc hơn, như mùa chim gọi bầy, từ các bài viết, đã lần tìm, kết nối thêm được nhiều thành viên từng dự học các khóa tại Hội quy tụ về Nhà Búp.

Như một dòng chảy lặng thầm mà bền bỉ, Búp trên cành đã lan tỏa đến miền Đông xa xôi. Nhà văn Bùi Thị Biên Linh (Sóng Biển) đã phối hợp với các trường học tổ chức nhóm sáng tác văn thơ gồm hơn 50 em thiếu nhi tại Thành phố Đồng Nai, với tên gọi: Búp trên cành Đồng Nai. Các em học sinh đã sáng tác được gần 100 bài văn, bài thơ, có bài đã được đăng trên báo Thiếu niên nhi đồng và báo đài địa phương, như một sự kế thừa xuất sắc thế hệ Búp trên cành Thái Bình năm xưa…

Hằng năm, Nhà Búp đều tổ chức trao tặng sách cho thư viện tỉnh và trường học ở nhiều địa phương, góp phần lan tỏa các tác phẩm sâu rộng hơn, ý nghĩa hơn. Nhiều ấn phẩm của Nhà Búp còn vượt hàng ngàn dặm xa đến với độc giả là chiến sĩ và nhân dân vùng biên cương, hải đảo.

Năm mươi năm đã đi qua. Những mầm xanh bé nhỏ năm nào đã thành cây xanh vững chãi, tỏa bóng trên nhiều miền đất nước. Nhưng trong sâu thẳm ký ức của mỗi người, vẫn vẹn nguyên ký ức về một lớp học đặc biệt từ những mùa hè ý nghĩa, nơi ấy, những tâm hồn non trẻ được nuôi dưỡng bằng tình yêu văn thơ trên quê lúa Thái Bình với cái tên gọi thân thương: "Búp trên cành". Nơi ấy, không chỉ ươm mầm những trang văn thơ thiếu nhi hồn nhiên trong sáng, mà còn bồi đắp tình yêu cái đẹp, yêu quê hương và niềm tin vào sức sống bền bỉ của văn chương. Để rồi, ngọn lửa ấy vẫn âm thầm truyền qua nhiều thế hệ, lặng lẽ tỏa sáng và tiếp tục viết nên những mùa xanh mới…

Tây Ninh, ngày 30/7/2026

Trần Thu Huê                                                                                              

Các bài viết liên quan:

• Chuyện nhà bác Mai
• Chị tôi
• Chị tôi
• Chuyện của sẻ nâu
• Đảo xanh
• Những bông phượng đỏ
• Một lứa bên trời thắp lửa văn chương

Những tác phẩm cũ hơn:

• Những đứa con của Mặt Trời
• Trở về với yêu thương
• Kỷ niệm lần đầu đến Chùa Keo
• Xóm Cau
• Mẹ con chị gà
• Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
• Con vờ