Danh mục
- Tác giả - Tác phẩm
- Trang văn
- Trang thơ
- Văn học dân gian
- Lý luận - Phê bình
- Mỹ thuật - Âm nhạc
- Góc chia sẻ
- Giới thiệu
Video
Tin mới nhất
- Vầng trăng cổ tích
- Phụng thiên tế dược
- Sự tích cây tre
- Mùa sương khói
- Biển xanh rộng lớn
- Hoa dại
- Đi tìm cha
- Nhớ con
- Quyền tối thượng
- Vu Lan muộn
- Huế Rằm tháng Bảy
- Tìm con
- Sóng, gió và miền yêu dấu thả qua một dòng sông
- Tình không như có
- Thả gió qua sông dò mong nhớ
Kết nối link
- Góc chia sẻ
Phụng thiên tế dược
Thứ ba - 01/09/2026 17:59
PHỤNG THIÊN TẾ DƯỢC
(Tuấn Khanh)
Cụ Ba Bé là một huyền thoại quan họ năm xưa của Làng Yên Mẫn. Cụ có ca một câu rằng:
"Phụng thiên tế dược, hướng tranh châu, tế dược lâm.
Ý nhu cầu, ý dục mau tần kính tâm.
Lâu ý để ngoại thiên tây, nhất thiên sơ hữu cao lương củ nhất tiến.
Tần như ngọc, hướng lưu tâm, giao kết liên tải lưu công nghê.
Bất tâm mê, lượng tâm mê mê nhập hàn tê.
Kìa như Châu Sương chi Lão Bành."
Thực ra, đây là một đoạn Văn tế viết theo thể phiên âm Hán-Việt dùng trong các nghi thức tế lễ cổ truyền. Các câu chữ được viết cô đọng, sử dụng nhiều điển tích để ẩn chứa ý nghĩa sâu xa. Quan họ cổ gọi đây là câu Ca Chữ. Có tất cả 3 câu ca chữ còn được lưu truyền đến ngày nay, đó là Phùng Quan Tế Hội, Phùng Quan Xuân Hội, và đây là Phụng Thiên Tế Dược, tất cả đều được ca dựa theo giai điệu của màn hát múa Phùng Quan trong hát Tuồng cổ xưa.
Do trình độ Hán ngữ của chúng em rất hạn hẹp, nên không thể nào giải thích cho tường tận ý nghĩa của câu cổ ca này, chỉ có mấy lời ngô nghê thô kệch ở dưới đây. Kính mong các bận trí giả nhân đây mà cho chúng em thêm những lời chỉ giáo để chúng em được mở mang tầm nhìn ạ.
Phụng thiên tế dược (奉天祭藥): Kính vâng mệnh trời, dâng tiến linh dược.
Hướng tranh châu (向爭珠) và Tế dược lâm (祭藥林): Hướng về nơi trân quý (như cảnh "Lưỡng Long Tranh Châu" – hai con rồng tranh nhau viên ngọc), tìm về rừng dược liệu đại ngàn – ẩn dụ cho cội nguồn thánh địa, nơi thanh tịnh tích tụ linh khí tốt lành.
Ý dục mau tần kính tâm (意欲茅 tần 敬心): "Tần" ở đây chỉ cỏ tần (loại cỏ tế lễ cổ xưa), ý nói lòng ham muốn của phàm trần cần phải gột rửa để hướng lòng thành kính, mộc mạc như ngọn cỏ dâng lên tổ tiên và thần thánh.
Thiên tây (天西): Cõi Tây Phương, hướng thanh tịnh của đất trời, nơi giải thoát hoài bão phàm tục.
Cao lương củ nhất tiến (膏粱 矩 一進): Lễ vật tuy đơn sơ, chỉ là cao lương củ (như củ sắn, lát khoai mộc mạc) nhưng một lòng thành kính dâng lên (nhất tiến).
Tần như ngọc (頻如玉) và Giao kết liên tải (交結連載): Tình cảm gắn kết bền chặt, trong sáng như ngọc bích, nối liền từ đời này sang đời khác (giao kết liên tải).
Nhập hàn tê (入寒棲): Cảnh báo nếu tâm trí mê muội, bất định ("lượng tâm mê mê"), con người dễ sa chân vào chốn lạnh lẽo, cô quạnh hoặc lầm đường lạc lối.
Lão Bành (老彭): Điển tích về Bành Tổ – nhân vật huyền thoại trong văn hóa Á Đông sống thọ hơn 800 tuổi. Câu cuối "kìa như Châu Sương chi Lão Bành" là lời chúc, lời nguyện cầu cho sự trường thọ, phúc đức lâu bền, sương tuyết qua đi chỉ còn lại cốt cách cao quý.
Tựu trung, câu ca cổ này mang ba hàm ý chính mà người xưa gửi gắm cho đời sau:
Sự thành tâm là cốt lõi: Lễ vật dù là "cao lương" hay mộc mạc, chỉ cần một lòng hướng về cõi lành ("thiên tây"), gạt bỏ tham niệm thì đều được chứng giám.
Giữ gìn mối đạo gắn kết: Nhắc nhở thế hệ sau luôn giữ tâm trong sáng như ngọc, nối tiếp công đức và tình nghĩa bền chặt của gia tộc, tiền nhân.
Cầu phúc và trường thọ: Răn đe người đời không được để tâm trí u mê sa vào chốn u tối, đồng thời hướng tới sự bình an, trường thọ viên mãn như điển tích Lão Bành.
Câu ca cổ này gắn với một yếu tố lịch sử của Làng Quan Họ Yên Mẫn. Từ xa xưa cho đến ngày nay, Làng Yên Mẫn có nghề y học cổ truyền, tức là dùng thuốc chữa bệnh cứu đời. Trước khi y học phương tây được đưa vào Việt Nam, thì y học cổ truyền đã có mặt ở đây nhiều thế kỷ trước. Quan điểm của y học cổ truyền không phải là chữa bệnh, mà là dạy cho con người ta sống thuận trời đất, hưởng phúc khí của thiên nhiên, sống khỏe sống đẹp trường thọ bách niên, giống như ông Châu Sương (Chu Thương) hay Ông Lão Bành (Bành Tổ).
Bài viết này có tham khảo tư liệu cổ văn của Quan họ Làng Yên Mẫn. Nếu không có sự giúp đỡ quý hóa đó, chắc chắn tâm nguyện phục dựng câu quan họ cổ này cho Làng Yên đã không thể thực hiện được. Xin trân trọng cảm ơn.