Tấm lòng của người quan họ

Thứ năm - 15/10/2026 11:11

(Ảnh: Pixabay)

TẤM LÒNG CỦA NGƯỜI QUAN HỌ

(Tuấn Khanh)

Lời đầu tiên người viết xin đính chính lại thông tin đã đưa cách đây không lâu trong một sơ chuyện lấy tên là TÊN ĐỊA DANH TRONG QUAN HỌ CỔ. Ở đây, vì hiểu biết nông cạn, lại không có tài liệu tham khảo, nên đã liều mạng nói rằng “Hội Khám chính là hội chùa Trăm Gian thuộc Hiên Vân, Tiên Du”.  Nay xin đính chính là “Hội Khám là hội Chùa Linh Ứng (gọi tắt là chùa Khám) thuộc thôn Ngọc Khám, xã Gia Đông, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Xin thành thật cáo lỗi cùng đương quan họ.

Lời sau xin cảm ơn chị Hai làng Thị Cầu đã chỉ giáo về thông tin sai trái này. Cái đẹp, cái hay của của câu chuyện này nằm ở cách mà chị Hai Thị Cầu đã nhắn tin riêng rất nhẹ nhàng và bảo rằng nên xem lại thông tin về chỗ Hội Khám đi nhé. Gặng hỏi mãi thì chị Hai mới gửi trích lục tư liệu chính thống về Hội Khám. Qua đây tôi được mở rộng tầm nhìn, và, thấm thía thêm câu nói của Chị Ba Lệ Thủy, trong quan họ thì mỗi kẻ mỗi tài, mỗi hay, quan họ như giời cao biển rộng, có thế biết nhiều biết ít chứ biết bao nhiêu cho đủ.

Đây là nét văn hóa rất đặc trưng, và thường được gọi là “tấm lòng của người quan họ”. Tấm lòng của người quan họ rất bao dung, chân thành và tuyệt nhiên không đố kỵ, giống như lời dạy của cổ nhân Làng Diềm trong câu Bút Huê Thảo Tình Thư Nhất Bức:

Làm phận gái ở cho có chí

Dốc một lòng kiện bái vinh quy

Bất đố kỵ bất kiêu khăng

Bất tình ái kiên trinh nhi ái

Có nghĩa là, người quan họ thì phải Sống bao dung, khiêm nhường, yêu thương một cách lý trí, thủy chung và không vị kỷ. Từ cổ chí kim, lọ là người quan họ thì ai cũng phải thấm nhuần cái triết lý sống còn này. Không những thế, triết lý này còn phải thể hiện ra ở tất cả mọi phương diện khác của người quan họ, từ nhời ăn tiếng nói, cách ở ăn đối xử với trong gia đình, trong quan họ và ngoài xã hội.

Trong quan họ, “Bất đố kỵ bất kiêu khăng” có nghĩa là khiêm nhường, biết mình biết ta, không chê bai rè bỉu, không đố kỵ, không thị phi, tức là không nói điều xấu về người khác. Đặc biệt trong quan họ cổ, khi đôi quan họ ca, thì tất cả mọi người phải im lặng lắng nghe, dù hay đến thế nào thì cũng phải nghe cho đến cuối, rồi gật gù tán thưởng. Tuyệt đối không chê bai. Cái lý của người xưa ở đây là, tôn trọng ý kiến của người khác. Khi đã ngồi vào cùng chiếu cùng mâm rồi, thì vô cùng quý hóa, mỗi lời người nói ra, ca ra, đều là nhả ngọc phun châu. Còn như ngày nay ngồi vào chiếu quan họ, người ta chuyện trò ầm ỹ, bàn tán đủ thứ chuyện, khen chê mọi điều mọi cách, e rằng là chưa theo nhời dạy của người xưa cho lắm ạ.

Quan họ xưa thường có câu “trăm hoa đua nở”, “mỗi vẻ mỗi hay”, “sách có chữ rằng xuân bất tái lai, người hay cách nọ kẻ tài việc kia”, tóm lại là không bao giờ có gì phải chê bai cả. Trước khi ca, người quan họ xưa thường rào trước đón sau kỹ lưỡng rằng quan họ còn cả sữa non măng, sống ca vụng xướng, mới vọc vạch đôi câu đôi chữ, chỉ mong quan họ nghe cho rồi chỉ giáo thêm để được mở mang tầm mắt. Còn như khi ca xong, hãn hữu lắm người nghe mới có đôi nhời “phẩm bình”, tức là nói nó hay đến đâu mà thôi. Đó là quan họ cổ, quan họ làng, quan họ truyền thống, nó khác với ngày nay.

Người xưa dạy ăn nói là phải giữ mồm giữ miệng, đừng để họa nó gieo vào. Nghe như trong câu Tương Phùng Tương Ngộ mà ngẫm mà suy. Người xưa nói “trước không phải, sau đền nghĩa ba sinh” ý là, nếu trước nay có điều gì không nên không phải, thì xin đền nghĩa ba sinh, tức là tái sinh làm người ba kiếp nữa để mà sửa chữa, mà đền đáp lỗi lầm. Ấy là ngày xưa chỉ lỡ nhời sơ ý làm tổn thương đến nhau mà phải đền nghĩa ba sinh, còn như ngày nay thì không biết bao đời bao kiếp mới giả được hết nợ cho nhau. Chỉ mong người ta sống trọn tình trọn nghĩa của người quan họ, trước là để tốt cho bản thân họ, sau là tốt cho thế gian này.

Các bài viết liên quan:

• Đi đâu từ tối đến giờ
• Tên địa danh trong quan họ cổ
• Nên chăng cầm sắt vân vi
• Phụng thiên tế dược
• Hát đúm và hát trùm đầu trong quan họ cổ
• Kỳ đà len lỏi giếng khơi
• Tấm lòng của người quan họ

Những tác phẩm cũ hơn:

• Báo hiếu, đừng chọn ngày đợi dịp
• Cây già nở hoa
• Ngày khai giảng hay khai học
• 4 điều gốc rễ trong cuộc sống gia đình
• Trung thu
• Lời hay ghi nhớ
• Hát đúm và hát trùm đầu trong quan họ cổ