Sinh ra và lớn lên trong đói nghèo, vào đời cùng nạn đói lịch sử năm 1945

Thứ tư - 18/03/2026 10:46

(Ảnh: Thanh Bình)

SINH RA VÀ LỚN LÊN TRONG ĐÓI NGHÈO, VÀO ĐỜI CÙNG NẠN ĐÓI LỊCH SỬ NĂM 1945

(Thanh Bình)

Những đêm không ngủ, nó đem cuốn hồi ký của ba mẹ ra đọc. Cuốn hồi ký gồm mười lăm trang tư liệu quý hiếm, bao gồm cả trích lục khai sinh từ thời Pháp, và những bức ảnh thời “Ba Đẹp Trai, Mẹ Xinh Gái”; và hơn ba m]i sáu trang viết từ năm 2000.

Thời điểm đó, ba không được khỏe, nên nó và các anh chị đề xuất tổ chức mừng thọ cho ba mẹ. Mẹ kể, ba viết, ba mẹ cùng nhớ lại... cũng coi là hồi ký chung ba mẹ. Mỗi câu, mỗi chữ đều thấy thấm thía và thương đến nao lòng.

Ba sinh ra trong nheo nhóc, đói nghèo. Ông nội đi xa, bà nội một mình, một túp lều tranh, một mảnh vườn nhỏ với bốn con, hai trai hai gái lau nhau, lít nhít, rau cháo nuôi nhau. Gia đình nghèo trong cái nghèo chung của quê hương đất nước, cứ như là đương nhiên con người ta sinh ra phải nghèo thế. Cho đến khi, ba được đưa lên Hà Nội làm việc ở kho gạo (khu vực gần chợ Đồng Xuân). Ba chưa bao giờ kể vì sao bản thân lại được đi xa như thế. Ba cũng chưa từng kể mười lăm năm đầu đời đói thế nào, rách thế nào, khổ thế nào, nhất là khi tha hương cách quê nhà hơn trăm cây số. Cái thời xa xôi ấy, khi con người ta chủ yếu đi bộ, lội bộ, chỉ nhà quan mới biết đến cái xe kéo, thì xa nhà hơn trăm cây số, có lẽ là điều vô cùng khủng khiếp nhưng ba không để lại dòng nào về mười lăm năm ấy.

Song, ba nhớ, ba đã được no. Ba gọi đó là quãng thời gian sung sướng nhất, ba ví mình như “Chuột nằm trong cong gạo”. Trong nạn đói khủng khiếp 1945, cả nước, từ nông thôn đến thành thị, một màu nhờ nhờ, xám xịt, ăn cháo cám, mặc rách rưới, hở trước hở sau, cậu bé mười lăm tuổi, trắng trẻo nhưng gầy guộc, bỗng dưng được cuốn vào dòng sự kiện cuộc đảo chính kinh hoàng ngày mồng 9 tháng 3 năm 1945, ở vào vị trí của người đi cứu đói. Trong hồi ký của mình, ba viết:

“Ngày nay nghĩ lại, tim tôi vẫn đập mạnh. Một tấm thân bé nhỏ, gánh không nổi 10kg gạo, nhưng trong những ngày đảo chính kinh hoàng (9/3/1945), tôi cứ thế, cùng dòng người lớn bé, ào vào, lấy đi hai ba tấn gạo để cứu người. Tôi nhớ, tôi đứng trong gạo, dẫm đạp trên gạo, lẫn vào gạo, mải miết và hồ hởi lôi, vác, cùng ai đó khiêng từng bao gạo tạ xuống, mạnh ai nấy lấy, lấy cho mình và vác ra cho mọi người, chia cho người nghèo đói khát la liệt ngoài kia. Là người đã từng làm thuê ở kho gạo, tôi biết, tôi có thể làm giàu, nhưng tôi cũng biết mình không được phép làm giàu phi nghĩa. Lời thơ La Fontaine luôn là kim chỉ nam cho tôi: “Người đời ngay thật là khôn - Gian tham gian lận sao còn được hay”.

Mặc dù ba đã học thêm nghề sơn mài năm 1944, nhưng sau đảo chính 1945, có quá nhiều thứ xảy ra, cậu bé mười lăm tuổi bỗng dưng trở thành thất học, mất việc làm thuê ở kho gạo. Đói khổ, thất nghiệp, ba buộc phải bỏ Hà Nội về quê. Mọi hoài bão học vấn tan thành mây khói. Lúc đó, ba kể, ba hay tự giễu mình: “Con nhà nho nghèo mơ tưởng hão”.

Về quê, ba rơi vào cảnh “học không hay, cày không ruộng”, hoang mang, bế tắc. Tuổi mười lăm, ba phải đi ở cho ông bác họ. Ba chăn trâu, gặt lúa, nằm lều coi đồng, đủ cả. Mỗi khi hồi tưởng lại, ba thường bảo: “Đó là thời kỳ đen tối nhất: áo rách vá vai, quần vá đũng; cảm nhận được sự đe dọa thực sự của cuộc sống không lối thoát”.

Lúc còn sống, đôi khi, ba kể chuyện cũ, dùng điều đó răn dạy, khích lệ chúng nó: “Các cô khổ thế ăn thua gì”. Chính vì những câu chuyện đó, lời răn đó, mà trước ba, nó chưa bao giờ than khổ hay bế tắc.

Mẹ nó, nữ “Đội viên Mồ Côi và Lớn Lên Cùng Cách Mạng”. Mồ côi cha năm tám tuổi, mồ côi mẹ năm mười một tuổi, mẹ một mình cùng em trai, ở đợ nhà dì, sang nhà bác, qua ngày. Mẹ cũng như ba, lớn lên trong bão táp.

Các bài viết liên quan:

• Tâm bất biến giữa dòng đời vạn biến
• Chị Cả - lam lũ, cam chịu, lấy nhẫn làm đầu
• Chuyến đi đầu tiên - Chuyến xe bão táp
• Người đi gieo hạt
• Cả nể cho nên sự dở dang...
• Chuyện ở Khu tập thể Đình Cả, Trần Lãm
• “Thả gió qua sông” – Thả được không Hiếu ơi?

Những tác phẩm cũ hơn:

• Tỉnh thức
• Tỏ tình ngày tận thế
• Tổ ong
• Động Thiên đường
• Chán quá! Lại quên rồi!
• Quy luật của vạn vật
• Sông Hồng

Những tác phẩm mới hơn:

• Ba tôi
• Em tôi
• Những mảnh ghép bình yên
• Nhớ ba
• Lãng tử gặp may
• Nước suối
• Đi qua ngày bão giông