"Búp trên cành" - "Những mầm non văn chương" đang tươi xanh, tiếp nối và hẹn về một "mùa vàng gieo cấy"

Thứ ba - 12/05/2026 15:45

“BÚP TRÊN CÀNH” -  NHỮNG “MẦM NON VĂN CHƯƠNG” ĐANG TƯƠI XANH, TIẾP NỐI VÀ HẸN VỀ MỘT “MÙA VÀNG” GIEO CẤY

                                                  Nhà thơ KIM CHUÔNG 

Cách đây 50 năm, tròn nửa thế kỷ đời người, vào mùa hè năm 1976, khi Sài Gòn giải phóng, hai miền Bắc Nam vừa thống nhất, sum họp một nhà, Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình là tỉnh đầu tiên trên cả nước đã có công khởi xướng việc mở lớp “Đào tạo, bồi dưỡng các em thiếu nhi có năng khiếu sáng tác văn học” vào các tháng hè. 

Sở dĩ, Thái Bình có sự quan tâm đặc biệt này, bởi ông Nguyễn Ngọc Trìu, nguyên là Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, sau này là Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cùng với Nhà văn Bút Ngữ, vị “Chủ tịch sáng lập” Hội Văn học Nghệ thuật của tỉnh, với tri thức uyên thâm, với tầm nhìn của một người có “Con mắt xanh” trong hoạch định, khai sáng cho tương lai ở rất nhiều lĩnh vực, trong đó, coi văn học nghệ thuật ở một miền quê giàu truyền thống lịch sử và truyền thống văn hiến cần được tập trung đầu tư, chăm sóc nhiều hơn nữa. Từ cái nghĩ này, Hội Văn nghệ của tỉnh lập tức được thành lập. Hàng loạt các hoạt động, trong đó có “Lớp Đào tạo bồi dưỡng năng khiếu sáng tác văn học dành cho các em thiếu nhi” đã được tổ chức, đem về một không khí văn chương khởi sắc ở một miền “Sơn Nam Hạ” đất xưa, rồi, Thái Bình, nay là Hưng Yên, tỉnh đồng bằng Bắc bộ vừa được tái sáp nhập. 

Từ 1976 đến 1998, trong 23 năm liên tiếp, có tới 200 “Nhà văn nhí” đi qua lớp đào tạo, bồi dưỡng này. Nguồn tuyển lựa “Mầm non văn học” cho lớp luôn được phát hiện, bổ sung từ hai nguồn: Các em đã có bài in, có tên trên các báo và tạp chí; và các em được chọn từ các cuộc thi Học sinh giỏi Văn hàng năm của quốc gia. “Lò luyện văn chương“ này trong nhiều năm dài đã thu hút các Thầy là những nhà văn, nhà thơ danh tiếng, như Tô Hoài, Phạm Hổ, Vũ Tú Nam, Võ Quảng, Định Hải, Phong Thu… cùng các nhà văn của tỉnh như: Bút Ngữ, Nguyễn Khoa Đăng, Kim Chuông, Lê Bính, Bùi Công Bính, Đức Hậu, Nguyễn Bá Cường,... trực tiếp giảng dạy, trực tiếp đồng hành cùng các em ở các chuyến đi thực tế; truyền dạy những lý luận sơ giản về văn chương; đọc, trao đổi, góp ý “tay đôi” với tác giả trên từng trang bản thảo vừa viết. 

Cùng đó, một tạp chí mang tên “Búp trên cành” được xuất bản thường kỳ, chuyên giới thiệu những tác phẩm của các em. Tạp chí là diễn đàn văn chương, nơi xuất hiện, thử thách và trưởng thành của các cây bút nhí. Tạp chí “Búp trên cành” được Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Bình xuất bản trong 22 năm, với gần 70 số, đã giới thiệu được hàng trăm tác phẩm của các em thiếu nhi.Và, 7 năm gần đây, trang Báo mạng mang tên “nhabup.vn” được ra đời. Rồi, tên gọi quen thuộc “Các nhà văn nhóm Búp” cũng có từ nguồn cội này, là thế!    

Thực tế, trên thế giới, đã có ba nước từng mở trường dạy Viết Văn như Học viện Văn học Gor-ki (Nga) – Bê-se (Đức) và Trường Viết văn Nguyễn Du của Việt Nam. Nhưng, quả tình, không trường lớp nào trên quả đất này có thể đào tạo được nhà văn. Bởi, văn chương thuộc về quy luật của tình cảm. Tài năng văn chương mang đặc điểm hết sức đơn nhất. Mỗi nhà văn, họ là một vũ trụ riêng biệt. Những người thầy văn chương ở đây mang ý nghĩa, người khơi nguồn, đốt lửa. Người tạo nên những diện kiến, những đối thoại, va đập nào đấy, nhằm làm nên phút lóe sáng, phút những nghệ sĩ sáng tạo thăng hoa, kết tinh, khai sáng hồn mình.

Thật vui mừng và tự hào “Lò luyện văn chương” xưa của Thái Bình, sau 50 năm hành trình, nhiều cây bút vì nhiều lý do khác nhau đã rẽ về đường khác. Nhưng hầu hết các em đều thêm hiểu khá sâu đặc điểm, đặc thù với giá trị của văn chương là gì trước cuộc đời rộng lớn. Nhiều em đã trở thành nhà giáo giỏi, dạy văn, hay những Phóng viên, Biên tập viên trên các Báo và Tạp chí…. 

Năm mươi năm qua, đội ngũ các “Nhà văn Nhóm Búp” đã giành được hơn 70 giải thưởng cá nhân và 5 giải thưởng tập thể tại các cuộc thi sáng tác văn học trong nước và quốc tế. Gần 40 cây bút vẫn thường xuyên có bài in rải rác trên các báo và tạp chí. Trên 50 đầu sách đã lần lượt trình làng. Hàng chục tác giả có sách in riêng. Người ít nhất một tập. Người hai, ba tập như Nguyễn Thúy Hằng, Phạm Hồng Oanh, Bùi Thanh Huyền, Nguyễn Thị Toán, Phạm Minh Châu, Nguyễn Diệu Liên, Trần Thu Huê, Bùi Lan Anh, Chu Xuân Giao… Có tác giả đã đứng tên riêng đến 5, 7 tập sách như Bùi Thị Biên Linh, Trương Minh Hiếu; tới 14 tập sách như Trần Huyền Tâm, bao gồm cả sáng tác, Dịch thuật và Lý luận Phê bình. Hàng chục Nhà văn trở thành Hội viên của các Hội Văn học Nghệ thuật trên các tỉnh thành cả nước. Đặc biệt, ba cây bút tiêu biểu như Bùi Thị Biên Linh, Phạm Hồng Oanh, Trương Minh Hiếu đã được kết nạp, trở thành Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, vinh dự đứng trong đội ngũ trí thức văn nghệ sĩ, cống hiến cho nền văn học đương đại nước nhà.   

Nhìn về xa xưa, trong lịch sử văn chương, thật hiếm mảnh đất nào, năm tháng nào đã có được một tổ chức “Văn Bút” với những thành tựu đáng kể như vậy. Kể từ năm 1495, Nhà Vua Lê Thánh Tông lập “tao đàn nhị thập bát tú”; năm 1936 – Nhóm thơ Quy Nhơn - Bình Định gồm Quách Tấn – Hàn Mặc Tử - Yến Lan, Chế Lan Viên… Trước đó 2 năm, năm 1934, nhóm “Tự lực văn đoàn” của Khái Hưng – Nhất Linh – Thạch Lam, Tú Mỡ... Tất cả tổ chức ấy đều chỉ là một “nhóm Văn bút”... họ đã ghi vào lịch sử một trường phái, một giọng điệu văn chương, với một phía đóng góp trong tiến trình phát triển lịch sử văn học nước nhà. 

Nhóm “Búp trên cành” của Thái Bình với những cái tên: Trần Huyền Tâm, Bùi Thị Biên Linh, Phạm Hồng Oanh, Bùi Thanh Huyền, Trương Minh Hiếu, Nguyễn Thúy Hằng, Nguyễn Thị Toán, Nguyễn Diệu Liên, Bùi Lan Anh, Phạm Lan Anh, Lã Thị Bắc Lý, Vũ Huy Thông, Chu Xuân Giao, Nguyễn Minh Hương, Phạm Minh Châu, Đào Thanh Bình, Minh Yến, Bùi Thái Phúc, Nguyễn Nga, Bùi Thị Ngọ, Trần Thu Huê, Trần Vân Hương, Lê Kim Hạnh, Trần Thị Minh Hạnh, Đỗ Thị Huệ, Đỗ Thanh Thủy, Aly Phượng, Kim Nguyệt Hằng... Họ tập trung phát sáng ở các khóa đào tạo từ 1976 đến 1998. Họ đã bước vào cái tuổi “ngũ thập tri thiên mệnh”. Họ thực sự mang trong mình trái tim nghệ sĩ. Họ thuộc về thi ca. Và, thi ca đã đốt lên. Đã nhóm nhen. Đã giữ gìn tình yêu luôn tươi xanh, nồng đượm ấy trong họ. 

Có lẽ, duyên do, được “truyền lửa” từ “Nhóm Búp trên cành” ở Thái Bình từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước, Nhà văn, Nhà giáo Bùi Thị Biên Linh, người bước ra từ “Lò luyện văn chương” ấy, người nặng lòng với thi ca, người giàu tâm huyết với “sự nghiệp trồng người”, người khát khao muốn kế thừa, nhân lên từ “Vườn ươm” đã khai sáng thuở nào, người được các Nhà văn, Nhà báo, các văn nghệ sĩ nổi tiếng như Đàm Chu Văn, Phạm Văn Hoàng, Dương Đức Khánh, Linh Tâm, Trần Thu Hằng…, các nhà lãnh đạo của Hội Văn học Nghệ thuật Bình Phước, Đồng Nai; rồi, Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Đồng Nai đã đồng lòng hưởng ứng, cổ vũ, tạo điều kiện hỗ trợ một cách tích cực…, Nhà văn Bùi Thị Biên Linh đã “phất cờ thủ lĩnh”, làm người “khởi xướng”, “Người thầy đầu tiên” của nhóm “Búp trên cành mùa II” trên miền đất Phương Nam. Đặng nhóm lửa, khơi lên dòng chảy dài, tiếp nối, “miền trời văn chương tơ non và tươi xanh” mới, mang tên “Búp trên cành Đồng Nai” - Khu vườn của Mơ ước – Yêu thương.

Đọc tập sách Thơ và Văn xuôi được chọn lựa, xuất bản hôm nay là những sáng tác của hai nhóm “Búp trên cành Thái Bình” và “Búp trên cành Đồng Nai”. Hai miền đất. Hai quãng thời gian cách xa nhau tới nửa thế kỷ đời người. Ở đây, “Búp trên cành Đồng Nai” có 54 “Nhà văn nhí”. Cũng như “Búp trên cành Thái Bình” thuở xa, lứa tuổi các em có năng khiếu sáng tác văn chương cũng đều mới  9-10-11. Có đôi em, 13-14-15 tuổi. Lứa tuổi này thuộc về “Nước Thánh”. Tuổi hồn nhiên, trong xanh, ngộ nghĩnh. Tuổi có quy luật chung của thuở tơ non, chập chững đặt bước chân thứ nhất từ “góc sân nhà” đang bước vào con đường đời rộng lớn. Tuổi mới “mở mắt nhìn đời” với nét trội là Nhìn. Là Gặp. Là Thấy. Là cậy nhờ vào trực giác.  Và, trên con đường “Nhận biết” từ trực giác dẫn đến tư duy. Thì, phút giây này, với các em, “cái mạnh” là Trực giác. Là cái Nhìn trước thế giới “Nhỡn tiền chi sự” trước bao nhiêu lạ lùng, thần bí với bao nhiêu câu hỏi đặt ra.  

Dễ thấy, Thơ hay Văn xuôi của các em (cả hai Nhóm Búp, hai vùng miền, hai khoảng xa) đều có một nét chung. Đó là, tầng nổi. Là cái mạnh của quan sát. Là bức tranh thiên nhiên, bức tranh cuộc sống, được tạo dựng ở nhiều nét vẽ thuộc về bề mặt nhiều hơn. Là nét trội của sự “hướng ngoại”. 

Còn? Cái ngẫm của trải nghiệm. Cái sâu của tư duy. Cái lớn lao của suy tưởng, triết thuyết… không phải là thế mạnh ở tuổi ấu thơ này. Có thể dẫn những trang viết tiêu biểu có từ “con mắt nhìn” nhiều hơn, như: “Bạn gió mùa hè” của Lê Quang Đôn; “Buổi sáng ở Thuận Vi” của Phạm Lan Anh; “Ngõ nhỏ ngày mùa” của Trần Huyền Tâm; “Dòng Sông Hồng quê hương” của Nguyễn Diệu Liên, Mùa nắng” của Bùi Thị Sóng Biển (Biên Linh), Loan của Nguyễn Thị Hạnh (Nguyễn Nga); “Nỗi niềm cây lúa” của Trần Thu Huê; “Hoa phượng nở” của Trần Thị Vân Hương, “Chuyện về một con gà” của Vũ Huy Thông; “Dòng sông quê em” của Nguyễn Thúy Hằng,... (Búp trên cành Thái Bình” – (BTCTB). Hay, “Đêm khuya” của Nguyễn Thị Bảo Anh. “Mẹ” của Trần Trúc Lâm. “Dì Hà” của Ngọc Diệp. “Màu áo xanh” của Võ Hoàng Bảo Ngọc; “Phía sau mái trường xưa là cả một thanh xuân” của Huỳnh Đan Thư … Hay các bài của các tác giả: Lê Nguyễn Huy Hoàng, Huỳnh Phúc Thịnh, Lê Hoàng Khang, Phạm Ngọc Quỳnh Hương, Nguyễn Kim Tiền, Thiên Phú, Võ Thị Trà My, Lê Trần Tâm Đan, Mỹ Duyên, Điều Thị Mỹ Phụng, Nguyễn Thị Bảo Trâm … (Búp trên cành Đồng Nai - (BTCĐN)… 

Những trang viết của các em đều tạo được cái cuốn hút, đáng yêu ở giọng điệu hồn nhiên. Ở cảm xúc trong trẻo, mát lành. Ở cái nhìn, cái nghĩ với cách liên tưởng nhiều khi thật bất ngờ, thật diệu kỳ, thật “ngộ”.  

Trên dòng chảy phát lộ nhiều hơn ở năng lượng cảm xúc, những bài thơ “dạng” nghiêng về cái Nghĩ, nghiêng về chiều sâu “Độc thoại” ở cả hai nhóm Búp, tuy không nhiều, nhưng cũng khá ấn tượng ở “Cháu hỏi và ông trả lời” của Nguyễn Thị Toán, “ Mùa quả chín” của Bùi Thanh Huyền, “Bài ca đất” của Trần Huyền Tâm, “Hạt phù sa” của Trương Minh Hiếu, “Trên vầng trán của bà” của Nguyễn Minh Hương, … (BTCTB). Hoặc: “Sau cơn mưa” của Nguyễn Bảo Anh, “Quê hương” của Xuân Bách,  “Tổ ấm gia đình” của Lê Nguyễn Huy Hoàng, “Mẹ” của Huỳnh Phúc Thịnh, “Cô giáo tôi” của Lê Trần Tấn Đan, “Đôi tay mẹ” của Nguyễn Ngọc Trà Giang …(BTCĐN).

Do được học tập bài bản và tôi rèn, thử thách nhiều hơn, các em “Búp trên cành Thái Bình” viết nhuyễn hơn. Đề tài được mở rộng trong khai thác có phần phong phú, sinh động ở thiên nhiên, cảnh vật. Ở nhiều cảnh sinh hoạt (người và vật) dưới cái nhìn của con mắt tuổi thơ được khai thác, phát hiện. Ở mô tả, biểu cảm. Ở cách “lập Tứ”. Ở những lát cắt tinh tế, thú vị.

Với mỗi người cầm bút, điều hệ trọng trong lao động sáng tạo nghệ thuật là “Hình ảnh, hình tượng”. Bởi, hình ảnh hình tượng là hình thức nhận thức, hình thức phản ánh đời sống xã hội của thi ca. Người viết không thể nhảy vào trang văn mà kêu gào, hò hét để nói thay nó. 

“Hình ảnh hình tượng” sẽ đem đến sức khái quát nhất, điển hình nhất, ấn tượng và ám ảnh nhất. Có được “Hình ảnh hình tượng” điển hình, trang viết dễ găm sâu vào trí nhớ nơi con tim người đọc. 

Soi vào trang viết của các “Nhà văn nhí” của Nhà Búp giữa dòng chảy đã và đang diễn ra qua thời gian, qua không gian tiếp nối. Giữa cái chung và cái riêng dẫn tới Bến bờ của cái Hay, cái Đẹp. Cái văn chương mang giá trị “đích thực”, giá trị “muôn thuở”... Dường như, người đọc còn đợi chờ, còn đòi hỏi mỗi “Nhà văn nhí” cần phải có được những hình ảnh hình tượng “thật riêng”, thật “cá thể” hơn nữa trên mỗi trang lao động và sáng tạo của mình … 

Chúng ta vui mừng khi Nhà Búp có thêm “Búp trên cành Đồng Nai” trên “Cánh đồng văn chương” đang được ươm gieo và hẹn về mùa sắc hương mới mẻ.

Xin trân trọng giới thiệu cùng đông đảo công chúng bạn đọc những trang viết tươi xanh, trong trẻo, ngọt lành của “Các Nhà văn nhí”, của “Búp trên cành” hai miền đất thân yêu, đáng nâng niu, trân trọng và quý mến của chúng ta.  

Nhà thơ KIM  CHUÔNG

Nguyên Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Thái Bình 

Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Thái Bình  

Thầy Chủ nhiệm “Lớp Đào tạo – Bồi dưỡng các em có năng khiếu sáng tác văn học ở Thái Bình 1976 – 1990

Các bài viết liên quan:

• Tuổi mười tám
• "Em đây: Thị Nở... thưa chàng"
• Thiên tài (I)
• "Búp trên cành" - "Những mầm non văn chương" đang tươi xanh, tiếp nối và hẹn về một "mùa vàng gieo cấy"
• Từ "Búp trên cành" - những mầm non văn chương đầu tiên ở Thái Bình đến "Các nhà văn mang tên Nhóm Búp"
• Nguyễn Quốc Huy - thi sĩ của niềm say mê và quyến rũ
• Chu Xuân Giao - Vân Quốc :Thơ từ "khoảng tập mờ" tới nguồn sáng phát lộ

Những tác phẩm cũ hơn:

• Gửi bạn
• Dấu chân người lính - Bản khắc lịch sử bằng thơ của Trần Tấn
• Tháng Tư về
• Từ mầm non thi ca đến những sóng ngầm suy tư
• Lập xuân - Nhất sinh đê thủ bái mai hoa
• Kim Chuông - một hồn thơ khát khao mê đắm
• Chân dung nghệ sĩ cùng một bài thơ để đời

Những tác phẩm mới hơn:

• Từ "Búp trên cành" - những mầm non văn chương đầu tiên ở Thái Bình đến "Các nhà văn mang tên Nhóm Búp"
• Chu Xuân Giao - Vân Quốc :Thơ từ "khoảng tập mờ" tới nguồn sáng phát lộ
• Nguyễn Quốc Huy - thi sĩ của niềm say mê và quyến rũ
• Những giấc mơ linh cảm - bản nhạc trữ tình của ký ức và khát vọng yêu thương
• "Có tôi trong dáng em ngồi trước sân"
• Búp trên cành Đồng Nai: Khu vườn của mơ ước và yêu thương