Lý luận - Phê bình

Những giấc mơ linh cảm - bản nhạc trữ tình của ký ức và khát vọng yêu thương

Thứ bảy - 23/05/2026 08:37

NHỮNG GIẤC MƠ LINH CẢM - BẢN NHẠC TRỮ TÌNH CỦA KÝ ỨC VÀ KHÁT VỌNG YÊU THƯƠNG

Nhà thơ Nguyễn Thị Toán

Trong bức tranh thi ca Việt Nam đương đại, nơi nhiều khuynh hướng sáng tác cùng tồn tại và va chạm - từ thơ hậu hiện đại, thơ trình diễn đến những tìm tòi về cấu trúc ngôn ngữ - vẫn có những tiếng nói thơ lựa chọn con đường lặng lẽ hơn: quay trở về với đời sống nội tâm và chiều sâu cảm xúc. Tập thơ Những giấc mơ linh cảm (NXB Văn học, 2026) của Nguyễn Quốc Huy có thể được xem là một trường hợp như vậy. Không chủ ý tạo nên những cú sốc hình thức hay phá vỡ cấu trúc truyền thống, tập thơ chinh phục người đọc bằng một dòng trữ tình bền bỉ, nơi ký ức, tình yêu và suy tư về thời gian hòa quyện thành một thế giới thơ giàu tính chiêm nghiệm.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thơ ca trước hết là sự biểu hiện của cái tôi cá nhân - cái tôi trữ tình. Nhà thơ Octavio Paz từng nhận định: “Thơ là sự tự ý thức của con người về chính mình”. Trong khi đó, nhà thơ Xuân Diệu cũng từng khẳng định: “Thơ trước hết là tiếng nói của trái tim cá nhân”. Ở Những giấc mơ linh cảm, cái tôi trữ tình hiện lên như một chủ thể giàu cảm xúc, luôn đối thoại với quá khứ, với tình yêu và với chính bản thân mình. Đó là một cái tôi vừa hoài niệm, vừa khát khao, vừa mang trong mình những dự cảm mong manh trước cuộc sống - một thế giới vừa trong trẻo vừa day dứt, nơi những giấc mơ và khát vọng tình yêu luôn hiện lên như một dòng chảy xuyên suốt.

Nguyễn Quốc Huy sinh năm 1974 tại Thái Thuỵ - Thái Bình, trưởng thành từ lớp bồi dưỡng sáng tác văn học thiếu nhi “Búp trên cành” của Hội Văn học – Nghệ thuật tỉnh Thái Bình những năm 1990. Hành trình sáng tác của anh không ồn ào nhưng bền bỉ, gắn liền với đời sống của một người thầy và một người yêu thơ. Với một trái tim nhạy cảm “trời sinh” cùng những trải nghiệm đời sống đã khiến bao rung động đời thường được chưng cất thành cảm xúc nghệ thuật nên thơ anh cứ ạt ào, mát trong như cơn mưa đầu mùa hạ song vẫn thấm thía chiều sâu của suy ngẫm và chiêm nghiệm.

Một trong những mạch cảm xúc nổi bật của tập thơ là dòng chảy của ký ức thi ca. Trong lý luận văn học hiện đại, ký ức được xem như một trong những nguồn năng lượng quan trọng của sáng tạo nghệ thuật. Nhà triết học Gaston Bachelard từng cho rằng trí tưởng tượng thi ca luôn gắn bó mật thiết với ký ức, bởi “trong thơ, ký ức không chỉ là hồi tưởng mà còn là sự tái sinh của quá khứ trong tâm hồn”. Phần mở đầu của tập thơ - Cổ tích cho mình - chính là không gian của ký ức ấy. Tuổi thơ trong thơ Nguyễn Quốc Huy không đơn thuần là những kỷ niệm cá nhân mà được nâng lên thành một biểu tượng của sự trong trẻo và hồn nhiên… Trong bài “Bông cải đầu tiên”, nhà thơ ghi lại một kỷ niệm giản dị của nghề dạy học:

“Bốn mốt ánh nhìn
Long lanh những bông cải vàng trong mắt
Và thầy bỗng sợ mình đánh mất
màu hoa kia trong mắt học trò.”

Hình ảnh “bông cải vàng” vừa mang tính tả thực vừa mang tính biểu tượng. Hoa cải vàng là dấu hiệu của mùa xuân làng quê, đồng thời cũng gợi lên sự hồn nhiên của tuổi học trò. Nỗi “sợ mình đánh mất màu hoa kia trong mắt học trò” không chỉ là tâm trạng của một người thầy mà còn là một suy tư sâu xa về việc gìn giữ những giá trị tinh khôi của tâm hồn con người. Ở một bài thơ khác - “Cổ tích tuổi thơ” - ký ức được diễn đạt bằng một hình ảnh mang tính ẩn dụ:

“Tuổi thơ như cánh đồng xưa hoang vắng
Cổ tích còn lăn mãi cuối trời xa.”

“Cánh đồng xưa” là không gian của làng quê, nhưng đồng thời cũng là không gian của ký ức. Cổ tích không còn nằm trong trang sách mà trở thành một phần của đời sống tinh thần. Hình ảnh “lăn mãi cuối trời xa” gợi ra cảm giác về sự vận động không ngừng của ký ức trong tâm tưởng con người. Và như vậy, nhìn xâu chuỗi ở góc độ thi pháp, có thể thấy thơ Nguyễn Quốc Huy xây dựng một không gian ký ức mang tính biểu tượng, nơi những hình ảnh quen thuộc của làng quê: hoa cải, bờ đê, dòng sông… trở thành những dấu hiệu văn hóa đặc trưng của tuổi thơ Việt Nam.

Nếu ký ức là miền quá khứ dịu dàng, thơ mộng, thì tình yêu trong Những giấc mơ linh cảm lại mang sắc thái phức tạp hơn. Tình yêu trong thơ Nguyễn Quốc Huy không chỉ là niềm hạnh phúc mà còn là sự kiếm tìm và cả những hụt hẫng. Trong bài “Xin lửa”, nhà thơ xây dựng một ẩn dụ giàu sức gợi:

“Anh là kẻ suốt đời đi xin lửa
Nhóm cho mình những hy vọng mong manh”

Ở đây, “lửa” là biểu tượng của tình yêu và niềm tin. Hành trình “đi xin lửa” thể hiện sự khắc khoải của con người khi tìm kiếm sự ấm áp tinh thần. Nhưng hành trình ấy không phải lúc nào cũng thành công bởi có khi là kết cục chua chát: “…Tro than rơi vương vãi đầy mình…”. Có thể thấy “lửa” cũng chính là một biểu tượng trung tâm của tập thơ. Hình ảnh “lửa” xuất hiện như một ẩn dụ mạnh mẽ gợi liên tưởng đến khát vọng sống và khát vọng yêu. Bên cạnh đó, một sắc thái khác của tình yêu được thể hiện trong bài “Tìm lại tình yêu”:

“Cho anh xin một tối sáng trăng
một con sông đã qua mùa giông tố…”

Không gian trăng, sông, bờ đê gợi ra một thế giới thân thuộc của ký ức. Việc “xin lại” những khoảnh khắc thân thương ấy cho thấy sự nhận thức về khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại. Tình yêu vì thế không chỉ là trải nghiệm cảm xúc hoài niệm đẹp đẽ đầy tiếc nuối, mà còn là một suy tư về thời gian một đi không trở lại.

Sẽ không sai khi nói tập thơ của Nguyễn Quốc Huy là những giấc mơ và ý thức về thực tại. Bởi ngay từ nhan đề: Những giấc mơ linh cảm đã gợi ra một chiều kích triết lý về mối quan hệ giữa giấc mơ và đời sống. Trong bài thơ cùng tên, nhà thơ viết:

“Anh tin vào linh cảm của giấc mơ
mách bảo cho anh con đường tìm hạnh phúc”

Giấc mơ ở đây giống như một tiếng nói từ chiều sâu tâm hồn. Tuy nhiên, ngay sau đó là thực tại nghiệt ngã:

“…để thực tại xô anh bằng bàn tay khắc nghiệt
cuộc sống không linh cảm bao giờ…”

Sự đối lập này tạo nên một cảm giác day dứt. Giấc mơ đại diện cho khát vọng, còn thực tại đại diện cho giới hạn của đời sống. Đây chính là một trong những xung đột cơ bản của cái tôi trữ tình trong tập thơ, và nhà thơ đã triển khai tứ thơ trên nền tảng của sự xung đột ấy như một mấu chốt bùng nổ, xâu chuỗi của cảm xúc và suy tư.

Ngoài thế giới nội tâm, tập thơ còn mở rộng sang những rung động trước cảnh sắc và văn hóa của nhiều miền đất. Phần Xôn xao có thể xem như một tập ký họa bằng thơ. Trong “Chiều hội Lim”, không gian văn hóa Kinh Bắc hiện lên qua những hình ảnh đặc trưng:

“…Vin câu quan họ để tìm đến nhau
Trầu têm cánh phượng em mời…”

Ở đây, tình yêu cá nhân hòa vào không gian văn hóa cộng đồng. Những hình ảnh như “trầu têm cánh phượng”, “câu quan họ” mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian. Trong “Phác thảo Nha Trang”, thành phố biển được nhìn bằng một cái nhìn giàu chất trữ tình: “…Nha Trang cong như hàng mi e lệ...” So sánh này cho thấy một kiểu liên tưởng hết sức thi vị của một tâm hồn lãng mạn - cảnh vật cũng đẹp như hình ảnh của người thương trong tâm tưởng của nhà thơ.

Trong bối cảnh thơ Việt Nam đương đại, Những giấc mơ linh cảm thuộc về dòng thơ trữ tình – chiêm nghiệm, một dòng chảy vẫn tiếp tục tồn tại song song với những thử nghiệm hình thức mới. Trong khi nhiều nhà thơ trẻ hiện nay chú ý đến cấu trúc ngôn ngữ và những thao tác phá vỡ cú pháp, thơ Nguyễn Quốc Huy vẫn trung thành với thi pháp hình ảnh truyền thống và nhạc tính mềm mại của thơ trữ tình. Những hình ảnh quen thuộc như hoa xoan, hoa sữa, bờ đê, dòng sông… tạo nên một không gian thơ gần gũi với truyền thống thơ ca Việt Nam thế kỷ XX. Điều này khiến thơ anh có điểm gặp gỡ với dòng thơ trữ tình từng được phát triển mạnh trong phong trào Thơ Mới và tiếp tục được duy trì trong nhiều sáng tác sau này, đặc biệt là trong thơ của các nhà thơ nhóm Búp với hàng chục tác giả tiêu biểu và hàng nghìn thi phẩm được đăng trên trang nhabup.vn. Tuy nhiên, điểm độc đáo, riêng biệt, nằm ở chỗ cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Quốc Huy mang nhiều sắc thái chiêm nghiệm của đời sống hiện đại.

Những giấc mơ linh cảm là một tập thơ giàu cảm xúc và mang đậm dấu ấn của một cái tôi trữ tình luôn đối thoại với ký ức và khát vọng. Tập thơ vận hành trên ba trục chính: ký ức - tình yêu - giấc mơ, tạo nên một thế giới thơ vừa mang đậm tính cá nhân vừa gợi mở những suy tư phổ quát về đời sống. Đọc tập thơ, ta có cảm giác như đang lắng nghe một bản nhạc trữ tình xôn xao cảm xúc mà lắng đọng suy tư. Trong bản nhạc ấy có tiếng gọi của ký ức, có nỗi nhớ của tình yêu, và có cả những giấc mơ mong manh nhưng bền bỉ - những giấc mơ nuôi dưỡng đời sống tinh thần của con người trước những khắc nghiệt của thực tại.

"Về đây nhé ơi duyên ngàn năm đợi
Cho cuộc đời mãi đáng sống đáng yêu!"

Danh mục

Video

Tin mới nhất

Kết nối link

Những giấc mơ linh cảm - bản nhạc trữ tình của ký ức và khát vọng yêu thương

Các bài viết liên quan:

Những tác phẩm cũ hơn:

Những tác phẩm mới hơn:

"Về đây nhé ơi duyên ngàn năm đợi Cho cuộc đời mãi đáng sống đáng yêu!"

Danh mục

Video

Tin mới nhất

Kết nối link

Những giấc mơ linh cảm - bản nhạc trữ tình của ký ức và khát vọng yêu thương

Các bài viết liên quan:

Những tác phẩm cũ hơn:

Những tác phẩm mới hơn:

"Về đây nhé ơi duyên ngàn năm đợi
Cho cuộc đời mãi đáng sống đáng yêu!"