"Có tôi trong dáng em ngồi trước sân"

Thứ sáu - 22/05/2026 16:11

(Ảnh: Rơm Vàng)

“CÓ TÔI TRONG DÁNG EM NGỒI TRƯỚC SÂN...” (*)

(Vũ Thị Búp)

Phòng trà nhỏ của tôi vẫn lặng lẽ đón những vị khách phương xa, những con người đến rồi đi, nhưng đôi khi để lại những rung động rất khó gọi tên. Một chiều mùa đông, nắng nghiêng qua khung cửa, rơi xuống mái tóc vàng óng, bồng bềnh của cô gái Thụy Điển. Ánh sáng ấy như tan vào từng sợi tóc, khiến vẻ đẹp trở nên mong manh đến nao lòng. Tôi rót trà, nâng chén, và trong một thoáng rất nhanh, bắt gặp chàng trai đi cùng khẽ đưa tay vuốt nhẹ mái tóc ấy. Một cử chỉ nhỏ thôi, nhưng đủ làm không gian chùng xuống. Tôi mỉm cười, nháy mắt tinh nghịch ra hiệu: hãy hôn lên mái tóc ấy đi… Có lẽ, chính những điều giản dị như vậy lại là nơi tình yêu hiện lên rõ ràng nhất, không ồn ào, không phô bày, chỉ là một cái chạm rất khẽ mà đủ làm ấm cả một chiều đông.
Tôi may mắn được quan sát tình yêu ở nhiều lứa tuổi, nhiều nền văn hóa. Mỗi câu chuyện là một sắc màu. Và từ những con người xa lạ ấy, tôi học được cách không phán xét, không e dè, học cách bao dung và tận hưởng những rung động rất đỗi con người. Tôi ơn đời vì đã cho tôi những cơ hội như thế, được nhìn thấy tình yêu trong hình hài nguyên sơ nhất.

Buổi thưởng trà hôm ấy, chúng tôi nói rất nhiều về tình yêu. Và như một lẽ tự nhiên, văn học bước vào câu chuyện. Tôi mang tập thơ của Nguyễn Quốc Huy ra đọc, dù biết lời dịch của mình chưa thật trọn vẹn nhưng đôi bạn trẻ vẫn lặng im lắng nghe, ánh mắt họ ánh lên niềm hạnh phúc rất thật, niềm hạnh phúc của những người đang yêu và nhận ra mình trong từng câu chữ. Khi buổi chiều dần khép lại, họ ngỏ ý nhờ tôi viết một bức thư pháp để lưu giữ kỷ niệm của cuộc gặp gỡ “nhất kỳ nhất hội”. Tôi đã chọn những câu thơ trong bài Cao thượng như một lời thì thầm sâu lắng:

“Đừng tự hào rằng trong ta có Puskin

Có thể mượn lời ông

Nhưng tình yêu không thể mang cho tặng.”

Tôi không phán xét tình yêu của người khác. Bởi càng đi qua nhiều năm tháng, tôi càng hiểu: mỗi người đều có một cách yêu, một cách đau rất riêng. Điều tôi thường làm, chỉ là lặng lẽ quay về, chiêm nghiệm chính mình trong những ký ức đã cũ, trong hiện tại đang sống, và cả những rung động mà có thể nhiều năm sau nữa vẫn còn nguyên vẹn. Dù là tôi của hai mươi năm trước, của hôm nay, hay của một ngày rất xa về sau, tôi vẫn tin trái tim ấy sẽ còn biết rung lên những nhịp đập rộn ràng.

Đêm hôm ấy, sau buổi trà đàm, tôi ngồi một mình trong tĩnh lặng. Ánh đèn hắt xuống bàn phím, và từng con chữ hiện ra như những nhịp thở. Tôi gõ lại những gì mình đã chia sẻ về tập thơ “Những giấc mơ linh cảm” của Nguyễn Quốc Huy. Nhưng càng viết, tôi càng nhận ra: mình không chỉ đang viết về thơ  mà đang chạm vào chính những lớp ký ức của lòng mình. Những câu thơ  như một tấm gương lặng lẽ, soi lại một thời tuổi trẻ đã từng yêu hết mình trong trẻo, nông nổi và cũng đầy ám ảnh. Mãi nhiều năm sau, khi bước qua những mùa chín chắn hơn, tôi mới nhận ra: điều quý giá nhất của những ngày tháng ấy không phải là ta đã có được ai mà là ta đã từng biết yêu trong trẻo, hồn nhiên như thế.

Trong hành trình kiếm tìm hạnh phúc lứa đôi, tình yêu vừa dễ, lại vừa vô cùng khó. Nó không tuân theo bất cứ sự sắp đặt nào, mà cần một chữ “duyên” mong manh đến mức nhiều khi chính ta cũng không kịp nhận ra. Và bởi thế, hầu như ai trong chúng ta cũng từng đi qua một tình yêu không được đáp lại.

“Em như chim phượng hoàng trong cổ tích

Tạt đến vườn tôi ăn khế đầu mùa

Bao quả chín ngọt ngào em hái hết

Sót trên cành xanh chát một quả chua”

                                                                               (Túi ba gang)

“Anh là kẻ suốt đời đi xin lửa

Cứ loay hoay thắp mãi vẫn chưa thành

Có lẽ nào em lại làm ngọn gió

Lửa tắt rồi, thổi tro bụi vào anh”

                                       (Xin lửa)

“Chẳng bao giờ em biết

Tôi yêu em thế nào đâu

Em ơi ở biển

Sóng cuộn từ rất sâu”

                                                                               (Tự biết)

Nhưng có lẽ, chính những điều không trọn vẹn ấy… lại làm nên vẻ đẹp rất thật của tình yêu. Ta cần quả ngọt thì nhận về “xanh chát”, ta khát khao ngọn lửa ấm áp thì chỉ còn “tro bụi”, ta mong một ánh nhìn thấu hiểu… mà đôi khi chỉ gặp sự im lặng đến lạnh lòng. Tình yêu, ở một nghĩa nào đó, luôn là những thiếu hụt. Nhưng cũng chính những thiếu hụt ấy khiến trái tim con người biết rung lên, biết khắc khoải, biết sống sâu hơn với chính mình. Tuổi trẻ, người ta dễ yêu, cũng dễ đau. Nhưng nếu đủ tinh tế để cảm nhận vẻ đẹp của tình yêu đích thực, người ta sẽ không oán trách. Như Trịnh Công Sơn từng viết: “Hãy đi đến tận cùng để thấy tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa”.

Trong suốt cả tập thơ, tôi dường như không thấy tình yêu nào được miêu tả ở trạng thái ngập tràn hạnh phúc, thường là những tình yêu đơn phương, hẫng hụt, không được người kia đền đáp nhưng điều hay nhất lại là cách chàng trai đón nhận:

Anh sẽ tập cho tim mình biết hóa đá, lặng thinh

Để không hát trước những lời dịu ngọt

Để không khóc khi tình yêu ngoảnh mặt

Để dễ quên người như quên giấc ngủ trưa

                                                                                     (Gửi thư)

Biết tìm em nơi đâu?

Tại sao em bỏ đi?

Tại sao tôi không hiểu?

Có cánh lá bay vèo qua ô cửa

Hình như tôi yêu…

-  Em đã bỏ đi rồi

                                                                                     (Giai điệu)

Em mang tất cả ra đi

trò chơi xưa cũng khác

Ta trốn tìm

              để tìm lại chính ta

                                                                                     (Thất lạc)

Ta tạm gọi là những thất bại trong tình yêu, nhưng điều đó không được chàng trai dựng lên như một biến cố lớn, nó thật sự đã không trở thành bi kịch. Sự tinh tế nằm ở độ lặng của cảm xúc, không kêu gào, chỉ khẽ chạm. Bạn thấy không, chàng trai của chúng ta cũng “tinh ranh” lắm, anh yêu đấy mà buông đấy, buông lúc cần buông vì tình yêu không phải thứ để giành giật, để chiếm hữu, thà lặng lẽ quay về thế giới của riêng mình gặm nhấm nỗi cô đơn còn hơn muôn điều gào thét:

Anh một mình lặng lẽ giữa xôn xao

Để tháng Giêng dỗi hờn vô cớ.

Mùa Xuân song hành cùng nỗi nhớ

- Em đi rồi, mùa Xuân không là em!

                                                           (Mùa Xuân không là em)

Nỗi đau vỡ tan thành thất vọng

                  Không gào thét

                  Mà lặng im  

(Cao thượng)

Tôi vẫn nhớ ngày còn là cô giáo, tôi thường nói với học trò: Nếu có thất bại, chúng ta đừng phủ nhận tình yêu đã có, hãy dỗ dành trái tim của mình để sống chung với nó, cân bằng sẽ trở lại, và lần nào cũng sẽ lại yêu tha thiết như thủa ban đầu. Xuyên suốt cả tập thơ, điều làm tôi trân trọng nhất là cách tác giả thể hiện tình yêu gắn với những hoài niệm. Bởi vì, còn hoài niệm là còn yêu thương và trân trọng:

“Một thời tưởng đã lùi xa

Mà giờ quá khứ vỡ òa trong nhau

Mong gì gặp lại nữa đâu

Để rưng rưng nhặt những câu thơ buồn”

                                                                                     (Gặp lại)

“Thời gian bước thấp bước cao

Mong manh cả những cồn cào trong tim.

Bỏ tay, mở mắt đi tìm

Có còn nữa những ú tim cuộc đời?

Năm…

    mười…

                mười lăm…

                                  hai mươi…

Ta tìm ta giữa trò chơi…

                                một mình.

                                                                                     (Tự bạch)

Anh đi qua khát vọng tuổi hai mươi

Giờ nhìn lại chợt thấy mình bé nhỏ

Dẫu chẳng thể có em trong đời nữa

Giấc mơ anh lại đến đón em về.

                                                                     (Gửi phương xa)

Anh khờ dại quá đi thôi

Yêu em vào trong thu vắng

Nhớ em vào chiều không nắng

Để buồn mênh mang, chơi vơi…

                                                                               (Lối thu)

Hoài niệm trong tình yêu đơn lẻ thường mang lại nỗi cô đơn tột cùng, nếu không cẩn thận con người dễ bị chìm đắm trong thế giới ấy và làm cho nó trở nên tiêu cực, đánh mất đi niềm tin vào tình yêu của chính mình. Ấy vậy mà trong những dòng thơ trên ta thấy những hoài niệm trở nên rất đẹp, không níu con người mà nâng niu kí ức, không phủ nhận cô đơn mà làm nó trở nên rất dịu, không tuyệt vọng trước quá khứ mà biến nó thành một phần vẻ đẹp của nội tâm. Người yêu chân thành tử tế thường cũng là người biết sống chung với kỉ niệm, và mạnh dạn làm “thầy thuốc tinh thần” cho chính mình:

Chỉ còn lại một mình anh

Ngẩn ngơ ngồi chắp mảnh lành cho thơ”

                                                                     (Chỉ còn lại mình anh)

Ta ru cho nỗi nhớ

Ngủ yên ở trong lòng

Ta ru cho kí ức

Hết một thời long đong

…

Em hát ru ai ngủ

Ta ru mình ta thôi

Cho ngày mai kỉ niệm

Ngủ ngoan nào!

À ơi!...

                                                (Hát ru kỉ niệm)

Tôi biết Nguyễn Quốc Huy vốn là người yêu thích đọc sách từ nhỏ, nên trong thơ anh có sự viện dẫn hình ảnh và câu chuyện văn học từ cổ tích, thơ ca, tới tiểu thuyết của văn học Việt Nam và thế giới. Điều thú vị là những viện dẫn ấy mang lại những góc nhìn thú vị và hóm hỉnh: Truyện cổ tích có bảy chú lùn thì anh ước mình là Chàng lùn thứ tám, chú cáo ngốc nghếch trong ngụ ngôn của La Fontaine chê quả nho xanh thì anh nói “Nho còn xanh hơn cả ngụ ngôn” (Ngụ ngôn), Tiếng chim hót trong bụi mận gai có cha Ran quay lại vì Mec- ghi đang đợi, còn riêng anh “cô độc, một mình”… Tôi từng đùa rằng nhiều cô giáo dạy văn chưa chắc đã yêu sách và đọc nhiều như anh.

Tôi viết những dòng này khi trong thư phòng vẫn còn một bình hoa hồng lớn do các bạn trà tặng. Hương hoa dịu dàng lan tỏa, không nồng nàn mà bền bỉ, như những ký ức càng đi xa càng thấm. Tôi khẽ hít một hơi, và trong khoảnh khắc ấy, bao nhiêu mảnh ký ức về tình yêu trong cuộc đời mình bỗng trở về, nhẹ thôi, nhưng đủ làm lòng người xao động. Khi con người ta đã đi qua đủ những mưa nắng của cuộc đời, tình yêu không còn là chuyện được mất. Nó trở về với ý nghĩa nguyên sơ nhất, những rung động rất đỗi ngọt ngào của con tim, giản dị mà sâu sắc. Và rồi ta chợt hiểu: có những điều không trọn vẹn lại là những điều đẹp nhất. Bởi vì, chính sự dang dở ấy khiến ta nhớ lâu hơn và sống thật hơn với cảm xúc của mình.
Một tác phẩm chỉ thực sự “sống” khi người đọc đón nhận nó bằng tất cả những rung động sâu kín của tâm hồn, khi ta không chỉ đọc, mà còn cảm, còn nhận ra trong đó một phần rất riêng của chính mình. “Những giấc mơ linh cảm” với tôi đã trở thành một tác phẩm theo cách như thế: không còn là những trang thơ nằm yên trên giấy, mà là một miền ký ức sống động, nơi mỗi câu chữ đều có thể khẽ chạm và đánh thức những điều tưởng đã ngủ quên. Tôi không đi tìm hình tượng, cảm xúc của tác giả trong tập thơ, mà lặng lẽ đi tìm chính mình, đúng hơn là tìm và soi lại bóng hình của một thời đã yêu, đã sống hết mình cho những rung động vừa trong trẻo vừa ám ảnh. Xin được mạn phép mượn ý trong bài hát Đóa hoa vô thường của Trịnh Công Sơn để đặt tên cho bài viết: “Có tôi trong dáng em ngồi trước sân…”

 
Hà Nội, mùa thương 2026

    Vũ Thị Búp     

-------------
(*) Lời trong bài hát Đóa hoa vô thường của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Các bài viết liên quan:

• Gặp lại
• Có một chiều phố Thẫm
• Không đề
• Xiếc
• Nói với tuổi thơ
• Hẹn mùa
• Tự biết

Những tác phẩm cũ hơn:

• Búp trên cành Đồng Nai: Khu vườn của mơ ước và yêu thương
• "Búp trên cành" - "Những mầm non văn chương" đang tươi xanh, tiếp nối và hẹn về một "mùa vàng gieo cấy"
• Gửi bạn
• Dấu chân người lính - Bản khắc lịch sử bằng thơ của Trần Tấn
• Tháng Tư về
• Từ mầm non thi ca đến những sóng ngầm suy tư
• Lập xuân - Nhất sinh đê thủ bái mai hoa

Những tác phẩm mới hơn:

• Chu Xuân Giao - Vân Quốc :Thơ từ "khoảng tập mờ" tới nguồn sáng phát lộ
• Từ "Búp trên cành" - những mầm non văn chương đầu tiên ở Thái Bình đến "Các nhà văn mang tên Nhóm Búp"
• Nguyễn Quốc Huy - thi sĩ của niềm say mê và quyến rũ
• Những giấc mơ linh cảm - bản nhạc trữ tình của ký ức và khát vọng yêu thương