Danh mục
- Tác giả - Tác phẩm
- Trang văn
- Trang thơ
- Văn học dân gian
- Lý luận - Phê bình
- Mỹ thuật - Âm nhạc
- Góc chia sẻ
- Giới thiệu
Video
Tin mới nhất
- Tâm sự tuổi già
- Ký ức tuổi thơ
- Một mình với mùa thu
- Ru tình 2
- Hải Vân quan
- Viết ở Đồng Châu
- Đọc thơ ở Phường Thái Bình
- Người đàn bà tháng Bảy
- Một sớm Nha Trang
- Chuyến đi đầu tiên - Chuyến xe bão táp
- Người thầy của chúng tôi
- Những đứa trẻ rồi cũng đi xa nhà
- Mở lòng - Mở cánh cửa của ký ức, của yêu thương và...
- Thả gió qua sông - Hành trình của Lục bát và những...
- Trần Huyền Tâm khởi dòng tinh khôi
Kết nối link
- Trang văn
Nỗi hoảng sợ chưa bao giờ quên và những ân tình không bao giờ hết
Thứ năm - 07/08/2025 14:25
NỖI HOẢNG SỢ CHƯA BAO GIỜ QUÊN VÀ NHỮNG ÂN TÌNH KHÔNG BAO GIỜ HẾT
(Đào Thanh Bình)
Trở lại thời gian mẹ con gồng gánh nhau lên Hà Nội “Một manh chiếu chật, bốn mẹ con chung”, từng nút thắt cuộc sống cứ được gỡ dần, gỡ dần.
Hồi trọ ở tòa A12. Cạnh nhà trọ của nó có hai mẹ con chị Lan. Chị hơn nó hai, ba tuổi, xinh đẹp, một mẹ, một con, thằng bé con chừng bốn tuổi. Căn nhà chị ở là căn nhà tạm, khoảng 10m, cửa đơn một cánh, ốp sát bức tường quây sân của căn nhà nó trọ. Sàn tầng 1 có cái bàn gội đầu đơn sơ, cái bếp dầu và vài dụng cụ bếp. Có một cái thang sắt thẳng đứng vừa bàn chân người lớn, nối lên một gian xép, cách trần khoảng 1m, là nơi ngủ của hai mẹ con. Khi nó đến, chị đã ở đó vài năm rồi. Vì nó quá khổ và bận bịu nên chưa bao giờ để ý được cuộc sống của ai khác, kể cả chị. Chị thân thiện, ra vào đều chào hỏi. Mấy đứa trẻ con chiều tan học về chơi trong sân, thỉnh thoảng mẹ thư thả mới cho ra phía ngoài cổng chơi trong ngõ. Những lúc đó thường có cu con chị ra chơi cùng còn chị lúi húi nấu cơm hoặc gội đầu cho khách. Nó không có ấn tượng nhiều về khách của chị, có lẽ chị cũng rất ít khách. Giờ ngẫm lại, có khi lúc đó, chị ấy còn khổ hơn nó. Chị em biết nhau, không đậm, không nhạt, ít giao lưu, càng không nhờ vả phiền hà nhau bao giờ.
Sáng hôm ấy, như thường lệ, nó chở con lớn sang khu tập thể Nghĩa Đô học thêm cô giáo Quỳnh, cách chỗ trọ khoảng ba ki lô mét. Đến nơi, nó gạt chân chống, khóa xe, đưa con lên nhà cô, giờ không nhớ rõ, hình như nhà cô ở tầng 4. Nhà cô luôn mở sẵn cửa đợi học trò. Nó đợi con vào phòng rồi vội vã trở xuống, vừa đi vừa chạy, phần vì sợ mất xe, phần khác là nó phải đi dạy cho kịp giờ.
Tầm 10h xong ba tiết học ở Nguyễn Bỉnh Khiêm, nó về đón con. Leo đủ bốn tầng nhà, đến nơi thấy nhà cô đóng cửa. Nó gõ cửa và gọi:
- Ai đấy?
- Thưa cô, em đón cháu Hạnh ạ?
- Hạnh nào? Hôm nay nghỉ học mà. Cô cho các con về luôn mà!
Cô nói dứt câu cũng mở xong cửa. Nó bàng hoàng nhìn cô:
- Không ạ! Em cho cháu vào cô là quay đi dạy luôn giờ mới quay lại ạ!
- Thế chắc con về rồi!
- Không, cháu không biết đường ạ!
Rồi không kịp chào cô giáo nó quay người chạy xuống tầng, vồ cái xe đạp hối hả đạp về nhà: Thằng bé chưa từng đi bộ sang đây, thằng bé không thể biết đường về. Quả thật, về đến nhà, cổng vẫn khóa, các chị sinh viên đi học, hai em sinh đôi ở trường, không thấy con. Nó lại quay quả đi ngược lại con đường cũ, vừa đi vừa soi từng bóng người, vừa đi vừa gọi, vừa gọi vừa khóc. Nước mắt giàn xuống lại lau vội sợ không nhìn thấy con. Đến tận lối lên nhà cô giáo, nó lại quay về. Lần này dắt bộ, thấy ai, thấy quán nào, thấy người lớn hay trẻ nào ngồi cửa, đi ngang nó đều hỏi: Có thấy một bé trai cao bằng này? Mặc thế này? Khoác cặp thế này?... Cháu lạc từ 7h sáng chưa thấy về nhà. Tất cả đều là cái lắc đầu.
Nắng đã dần lên đỉnh. Nó cứ đi thế, lại về đến nhà, cổng vẫn khóa, nó quay trở ra, chợt thấy chị, nó òa lên:
- Chị ơi, em mất con rồi! Em mất cháu Hạnh rồi!
- Mất gì! Con trong nhà chị đây này. Chị cho lên xép ngồi cho mát.
- Hạnh ơi, mẹ về rồi này - Chị gọi với vào nhà.
Nó cũng theo chân chị chạy tới, vừa lúc thằng bé tụt xuống đất, cặp đã đeo sẵn trên lưng, tay cầm quyển vở với cái bút. Chắc đang viết dở thấy mẹ về. Nó ôm chầm thằng bé. Nức nở, nghe chị kể:
- Chả hiểu sao, hôm nay chị lại đi chợ sang bên Nghĩa Đô, lúc quay về thấy cu con đang nhễ nhại mồ hôi, vừa đi kiểu vừa tìm đường. Chị hỏi, nó bảo cô cho nghỉ học mà chạy xuống mẹ đi rồi nên cứ theo trí nhớ đi ngược lại. Chắc đến đoạn ngã ba sang đường là bị lẫn. Mồ hôi, mồ kê nhễ nhại. Chị bốc lên xe cho về. Gan lắm, đi thế có ngày lạc thì chết.
Sau lần ấy, nó để ý hơn đến chị và thằng cu, cũng cho các con chơi với cu bên ấy nhiều hơn. Thi thoảng có quà bà ngoại gửi lên cũng chia sẻ cho em bé.
Nó trải qua bao nhiêu nỗi mất mát, khổ đau, đây là lần thứ hai trở lại cảm giác mất con, bàng hoàng, khủng khiếp nhất. Lần đầu chính là khi cu út sặc bột trứng cấp cứu bệnh viện. Có rất nhiều sự vô tâm, cũng không ít sự vô ơn hay ác ý đi qua đời nó, nhưng, thực sự, sau tất cả luôn là phép màu kì diệu. Giữa trưa nắng, ngay khi nó hớt hải bê thằng út chạy bộ đi cấp cứu, có ngay một bác trai mặc quần đùi đi xe Honda 50 đi đổ rác, chở mẹ con nó đến bệnh viện. Ngay khi anh bác sĩ trẻ sợ trách nhiệm muốn làm giấy chuyển viện cho cu út đã chết lâm sàng, có ngay bà y tá già đứng ra nhận trách nhiệm cứu con... và hôm nay, ở khu nhà trọ Nghĩa Tân, có chị nhìn thấy thằng bé, đưa về nhà cho nó. Có những phép màu như thế. Cứ như gia tiên cho chị đợi sẵn ở đó để trở thành quý nhân của mẹ con nó. Lâu lâu kể lại câu chuyện cu Hạnh bị lạc, chị vẫn nhắc lại: Chả hiểu sao hôm ấy chị lại hứng thú đi chợ tận bên Nghĩa Đô, bình thường toàn đi cạnh nhà. Nhà nó trọ và nhà chị ở bước ra khỏi cửa, rẽ phải đi đoạn ngõ khoảng 600m là đến chợ, sang Nghĩa Đô là tận 3km.
Hôm trước đã kể câu chuyện nó một lúc được nhận dạy ở ba trường dân lập; được chị Thư hiệu trưởng trường mầm non Nghĩa Tân nhận hai con sinh đôi vào học, còn giúp giới thiệu cô giáo dạy ôn thi uy tín cho con lớn. Chị Thư cũng xuất hiện bất ngờ đúng kiểu “quý nhân” phù trợ cho nó. Thời gian mới lên Hà Nội, nó còn được gặp nhiều quý nhân như thế.
Nó gặp lại Thầy Sánh trợ lý khoa Văn, người thầy thời sinh viên, ba nó thông qua thầy giúp Khoa Văn có gạo, thịt dịp lễ tết, được thầy dẫn dắt giới thiệu lại với các thầy cô khoa Văn. Những năm 1982-1986 khi chăm sóc các thầy cô khoa Văn, chắc chưa bao giờ Ba nó nghĩ nhân gieo từ thủơ ấy là trở thành phép màu cho nó hôm nay.
Qua thầy Sánh, nó gặp cô Tiến phòng quản lý khoa học giúp hỗ trợ hồ sơ học tập và giới thiệu thầy Thắng dạy nó Tiếng Anh (theo lớp thầy hoàn toàn miễn phí), ngẫm lại giống cách ngày xưa nó cũng hay miễn phí cho học trò nghèo.
Qua thầy Sánh, nó gặp lại thầy Suyền (bây giờ là GS.TS. Nhà giáo Nhân dân Trần Đăng Suyền) trực tiếp hướng dẫn luận văn, luận án từ Thạc sĩ đến Tiến sĩ cho nó.
Từ thầy Suyền lại được giới thiệu đến thầy Huy nguyên Chủ nhiệm Khoa Văn, lúc đó mở Trường Dân lập Ba Đình ở Đội Cấn, cho nó được vào dạy. Trường chỉ hoạt động mấy năm rồi đóng cửa vì không lo được đất xây trường. Ngẫm lại cứ như là lập trường ra cho nó dạy. Nó nhớ hôm thầy Suyền dẫn nó qua trường, lên phòng thầy hiệu trưởng:
- Nó cháu anh Sánh. Em hướng dẫn nó. Nó lên học mà dẫn cả ba đứa con lên thuê nhà ở trọ Nghĩa Tân. Khổ quá. Anh cho nó dạy giúp em và anh Sánh.
- Mới có bốn lớp, tôi đang nhờ ông Thìn dạy (ông Thìn mà thầy nhắc đến, lúc đó là Phó Chủ nhiệm khoa Ngữ văn Đại học Sư phạm 1 Hà Nội), lương 30 ngàn/tiết. Để tôi bảo ông Thìn nhường cho nó một lớp, đầu năm tuyển thêm hai lớp mới giao cho nó. Thế muốn lương thế nào?
- Tùy anh. Em cũng nhờ chỗ anh Quân bên Đông Đô nữa, chắc đủ sống.
- Em xin được chỗ Nguyễn Bỉnh Khiêm nhưng phải đầu tháng mới có lớp ạ. Bên Đông Đô các thầy trả 20 ngàn/tiết. Nguyễn Bỉnh Khiêm trường mới 15 ngàn/tiết ạ (nó chen lời thật thà).
Thầy Huy nhìn nó, chậm lại vài giây rồi nói:
- Thôi trả như ông Thìn nhé, nhưng phải dạy tốt, học sinh phản đối thì tôi cũng chịu.
Rồi thầy quay sang thầy Suyền:
- Ông thấy thế được không?
- Dạ, chúng em cảm ơn thầy. Được thù lao như mức của Phó Chủ nhiệm khoa là thầy chiếu cố. Thôi anh em mình cùng giúp nó.
- Thôi về đi. Thứ Hai đến dạy.
- Vâng! Em cảm ơn thầy ạ.
Nói về các thầy cô khoa Văn sư phạm ngày ấy thì vô cùng ân tình. Sau thời gian khoảng sáu tháng học tập trung toàn khóa với các môn chung, học viên được phân về các khoa, từ khoa lại phân ra chuyên ngành để học các chuyên đề phù hợp. Nó là chuyên ngành Văn học Việt Nam, được học chuyên sâu với các giáo sư đầu ngành. Lịch trường - Lịch khoa - Lịch chuyên ngành, một năm đầu giày đặc là thách thức với nó. Nó đã phải nghỉ học một buổi của GS. Nguyễn Đăng Mạnh và một buổi của PGS. Nguyễn Hoành Khung. Ngay lập tức, nó được thầy Sánh hỏi han, nhắc nhở:
- Sao lại bỏ học thế? Bỏ học thì định ôm nhau về quê à?
Nó chìa cho thầy tờ giấy A4 với các lịch học Đại học Sư phạm và lịch dạy ở ba trường phổ thông, lịch học chuyên ngành của khoa:
- Em mà nghỉ dạy là bị cắt hợp đồng ngay thầy ạ. Không có tiền nuôi nhau thì cũng không học được. Em chưa biết tính thế nào.
- Để thầy tính. Nhưng buổi học ngày mai phải đi nhé. Rồi thầy tính.
Hôm sau nó đến học chuyên đề cùng nhóm Văn học Việt Nam, PGS. Nguyễn Hoành Khung dạy xong thì giữ nhóm lại trò chuyện:
- Hôm trước sao Bình nghỉ học?
Nó im lặng. Chị Thủy một học viên của lớp cùng ở khu Nghĩa Tân đỡ lời:
- Bạn ấy trùng lịch đi dạy thầy ạ!
- Thầy có nghe thầy Sánh nói. Mang cả ba con lên trọ học à? Đi học có được hưởng lương không?
- Dạ, trường thì bảo không được hưởng, nhưng Sở bảo không được cắt, nên em chưa biết. Hai tháng nay chị em đến trường lĩnh lương đều chưa được ạ.
- Thế em trống những buổi nào?
- Dạ các ngày từ 5h30 đến tối em chỉ dạy gia sư thì báo nghỉ được ạ. Em không đi dạy bị cắt hợp đồng không có tiền nuôi con và nộp học thì cũng không học được.
- Thầy thì khắc phục được. Thầy cũng sẵn sàng giúp em tự học rồi thi trả bài nhưng như thế thì thiệt thòi quá. Thầy có giải pháp này, nhóm mình xem được thì ưu tiên cho Bình. Nhóm mình chuyển học xuống 5h30 - 8h30 tối tại nhà thầy, thầy cô đãi mì tôm bữa phụ. Nhưng tất cả phải đồng ý thì thầy mới xin phép khoa được.
Nhóm học viên im lặng một lúc. Thầy cũng im lặng.
- Em có thể xin học riêng vào các buổi tối được không ạ?
Im lặng thêm mấy giây, thầy bảo:
- Nhà thầy hơi xa, chắc các bạn đi lại khó khăn, thầy dạy riêng cho em cũng được.
Rồi thầy không nói gì thêm. Các học viên đưa mắt nhìn nhau, rồi một chị, hai chị... lên tiếng:
- Em học theo lịch của Bình được ạ!
- Em theo được ạ!
- Thôi thống nhất chúng em cùng theo học ở nhà thầy ạ. Ưu tiên bà mẹ trẻ em.
Thầy mỉm cười hạnh phúc. Nó ứa nước mắt. Khi chọn học riêng với thầy nó đã nghĩ đến sự vất vả của thầy. Nó cũng đã nghĩ nhanh đến việc dù thế nào cũng phải trả thù lao cho thầy. Thật may vì các bạn đã đồng ý theo gợi ý và tạo điều kiện của thầy.
Rồi, giống như đương nhiên, đến chuyên đề của GS. Nguyễn Đăng Mạnh, GS. Nguyễn Đình Chú đều được các thầy cân đối lịch tạo điều kiện để nó không phải nghỉ dạy. Cũng có một vài buổi liên quan kiểm tra thì nó buộc phải xin nghỉ dạy ở trường. Trộm vía, nó là con bé học văn từ bé và yêu việc học nên hầu hết các đêm khuya khi các con đã ngủ say nó đều đọc lại các sách chuyên đề của các thầy. Văn chương chữ nghĩa cứ thế chui vào đầu ngay cả trong giấc ngủ.
Năm cao học đầu tiên trôi qua như thế. Cũng năm ấy, nó một lúc dạy ba trường phổ thông, lại chủ nhiệm ba lớp 10, ở ba trường. Làm chủ nhiệm, việc gì cũng có thể cáng đáng, phân thân, riêng chào cờ đầu tuần thì không thể, luôn luôn 100% giáo viên (nhất là giáo viên chủ nhiệm phải có mặt). Trường Đông Đô và Nguyễn Bỉnh Khiêm chào cờ sáng thứ Hai. Trường Ba Đình chào cờ chiều thứ Hai (vì đó là cơ sở thuê của trường chuyên nghiệp chỗ Đội Cấn nên buổi sáng họ cũng có hoạt động). Nó bị trùng, bị nhắc nhở. Nó báo cáo thật với hai thầy hiệu trưởng, nói thật với học sinh với đề nghị các em giúp cô giáo vượt qua lúc khó khăn. Học sinh thì cực kỳ ủng hộ. Các em thương cô, nghe lời lớp trưởng, lớp lúc nào cũng nghiêm túc chuẩn chỉnh
nhất nhì trường, dù không phải tuần nào cũng có mặt cô chủ nhiệm. Thầy Hòa Nguyễn Bỉnh Khiêm thì bảo: Lớp ngoan, không xảy ra sự cố, học phí đúng hạn thì có thể vắng một vài buổi xen kẽ. Nhưng bên Đông Đô, tổng phụ trách dứt khoát không đồng ý. Lần nào vắng mặt cô chủ nhiệm cũng bị bêu tên cuộc họp hội đồng sư phạm. Nó đành xin thôi chủ nhiệm, mất 200 ngàn một tháng (bằng nửa tháng tiền thuê nhà), rồi vì thế, hết học kỳ 1 mất luôn cả lớp dạy Văn vì cô chủ nhiệm mới của các con dạy Văn. Giảm việc thì nhàn nhưng giảm tiền là cả vấn đề với nó.
Thấm thía và hiểu sâu sắc hơn câu: “Không thầy đố mày làm nên”. Đâu chỉ là dạy chữ, các thầy đã cho việc, cho lương, cho thời gian học tập và cho tri thức. Các thầy đã nâng đỡ và cứu cả mấy cuộc đời mẹ con nó bằng sự thương yêu và lòng bao dung như thế.